🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:15:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कामुक
kāmuka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कामुक १ वि॰ [सं॰]
१. [स्त्री॰ कामुकी] इच्छा करने वाला । चाहने वाला ।
२. [स्त्री॰ कामुका] कामी । विषयी ।
कामुक १ संज्ञा पुं॰
१. अशोक ।
२. माधवी लता ।
३. चिड़ा । गौरा ।
कामुक पु वि॰ [सं॰ कामुक, कामुकी] दे॰ कामुक । उ॰—जिनके विलोकत ही विलात, असेस कामुकि क्राम के ।—पोद्दार अभि॰ ग्रं॰, पृ॰ ४५७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कामुक mf(आ)n. wishing for, desiring, longing after (in comp.), R.; BhP.
loving, enamoured or in love with (acc.), TS. vi
कामुक m. a lover, gallant, R.; Ragh. xix, 33 &c.
(with gen.) Vārtt. on Pāṇ. ii, 3, 69
a sparrow, L.
the plant Jonesia Aśoka, L.
the creeping plant Gaertnera racemosa, L.
a bow (v.l. for कार्मुक), W.
a kind of pigeon, L.
N. of an author of Mantras
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (273,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कामुक a. (का or की f.) [कम्-उकञ्] 1 Wishing, desirous. --2 Lustful, libidinous. --कः 1 A lover, a libidinous man; कामुकैः कुंभीलकैश्च परिहर्तव्या चंद्रिका M. 4; R. 19. 33; Rs. 6. 9. --2 A sparrow. --3 The Aśoka tree. --का A woman desirous [] of wealth. --की A libidinous or lustful woman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0395-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कामुक त्रि० कमः उकञ् । १ अशोकवृक्षे २ माधवीलतायाम् मेदि० । ३ चटके पुंस्त्री राजनि० । मैथुनेच्छावति त्रि० अम० । स्त्रियां ङीप् । इच्छामात्रयुक्ते त्रि० अम० तत्र स्त्रियां न ङीप् किन्तु टाप् इति भेदः “बोधयित्वा शुभै- र्वाक्यैः कामिनीमिव कामुकः” रामा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1905,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कामुकः, त्रि, (कामयते इति । “लषपतपदेत्या- दिना” । ३ । २ । १५४ । उकञ् ।) कामी । तत्प- र्य्यायः । कमिता २ अनुकः ३ कम्रः ४ कामयिता ५ अभीकः ६ कमनः ७ कामनः ८ अभिकः ९ । इत्यमरः । ३ । १ । २० ॥ (यथा, भागवते ९ । २३ । १७ । “दुष्यन्तः स पुनर्भेजे स्ववंशं राज्यकामुकः” ॥)
कामुकः, पुं, (कम + उकञ् ।) अशोकवृक्षः । अति- मुक्तकलता । इति मेदिनी ॥ चटकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-092-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कामुक" आता है (43)
कमन कामुक । कामीविट वह जिसमें कामवासना बहुत आधिक हो । कामुक । लपटअनुक कामी । कामुक । विषयी । कामी पुरुषकम्र कामी । कामुककामन कामुकलंपट व्यभिचारी । विषयी । कामी । कामुक । स्वेच्छाचारी । स्वैरीविदूषक वह जो अधिक विषयी हो । कामुकश्लिकु लंपट । कामुकपल्लविक कामी । कामुकलिंपट कामी । कामुककामयमान कामयान वि॰ कामी । कामसुखेच्छू । कामुक । कामातुरकामवृत्त कामुक । लंपट । स्वेच्छाचारीश्लिक्यु कामुक । लंपटस्त्रीपर कामुक । विषयीकमिता कामुक । कामीकामरसिक कामी । कामुकरतिलंपट कामुक । कामीव्यवायी वह जिसे स्त्रीप्रसंग की बहुत अधिक कामना रहती हो । कामुकसंप्रयोगी कामुक । लंपटसेवितमन्मथ प्रेमासक्त । कामुकस्त्रीशौंड में आसक्त । स्त्री के पीछे उन्मत्त । औरत के लिये पागल रहनेवाला । कामुकस्पर्शरसिक कामुक । लंपटषिंग व्यभिचारी । स्त्रैण । कामुकभ्रभर कामुक । विषयीमन्मथी कामी । कामुकरतार्थी संभोग चाहनेवाला । कामुककामार्थी कामुक । कामीअभीक निर्भय । निड़रमदार हस्ती । हाथीशरंड पक्षी । विहंग । चिड़ियाचुंबक वह जो चुंबन करेमुदिर बादल । मेघप्रकाम कामना । इच्छाअभिकाम इच्छुक । अभिलाषीषट्प्रज्ञ धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष, लोकार्थ और तत्वार्थ का ज्ञाताप्रमदक परलोक को न माननेवाला । नास्तिकमृगशिरा सत्ताइस नक्षत्रों में से पाँचवाँ नक्षत्र । विशेष—इसके अधिपति चंद्रमा ह…प्रदुष्ट बिगड़ा हुआ । भ्रष्टकामी कामना रखनेवाला । इच्छुककामचारी मनमाना घूमनेवाला । जहाँ चाहे वहाँ विचरनेवालावांछी इच्छुक । चाहनेवालाखरमस्ता दुष्ट । शरारतीगदयित्रु मुखर । बातूनी । वाचाल
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें