🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:34:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कृपा
kṛpā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कृपा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] [वि॰कृपालु]
१. बिना किसी प्रतिकार की आशा के दुसरे की भलाई करने की इच्छा या वृत्ति । अनुग्रह । दया । मेहरबानी । यौ॰— कृपादृष्टि = दया की दृष्टि । कृपानिकेत = दे॰कृपायतन । कृपापात्र, कृपाभाजन = दया का पात्र । दया के योग्य । कृपायतन = दया के निवास । दयालु । कृपासिंधु = कृपा के सागर (भगवान्) ।
२. क्षमा । माफी । जैसे—जो कुछ हो गया, सो हो गया; अब कृपा करो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृपा (आ), f., see s.v. below.
कृपा f. (g. भिदादि) pity, tenderness, compassion (with gen. or loc.; कृपां-√ कृ, to pity [with loc.] Nal. xvii; R.), MBh. &c.
N. of a river (v.l. रूपा), VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (305,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृपा [क्रप्-भिदा˚ अङ् संप्र.] Pity, tenderness, compassion; चक्रवाकयोः पुरोवियुक्ते मिथुने कृपावती Ku. 5. 26; Śānti. 4. 19; सकृपं kindly. --Comp. [] --अन्वित a. merciful. --दृष्टिः f. a look with favour, a kind look.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0420-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृपा स्त्री क्रप--भिदा० अङ् “कृपेः संप्रसारणञ्च” गणसू० संप्र० । अनुग्रहेच्छायां प्रत्युपकारानपेक्षया परदुःखप्र- हरणेच्छायाम् अमरः “मिथुने कृपावती” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2193,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृपा, स्त्री, (क्रपेः सम्प्रसारणञ्चेति भिदादिपाठादङ् टाप् च ।) करुणा । इत्यमरः । १ । ७ । १८ ॥ (यथा, महाभारते । “उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-177-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कृपा" आता है (38)
अनुकंपा दया । कृपा । अनुग्रहदय दया । कृपा । करुणाअभिप्रणय प्रेम । कृपा । अनुग्रहफजल अनुग्रह । कृपा । मेहरबानीपसाउ पसाऊ पु † संज्ञा पुं॰ प्रसाद । प्रसन्नता । कृपा । अनुग्रहरहमत कृपा । दया । मेहरबानीशफकत कृपा । दया । मेहरबानीअकराम बख्शिष । कृपा । अनुग्रहइनायत कृपा । दया । अनुग्रह । मेहरवानीदरूदा दुआ । शुभकामना । कृपामरहमत अनुग्रह । दया । कृपालुत्फ कृपा । दया । अनुग्रह । मेहरबानीनवाजिश मेहरबानी । कृपा । दयानिवाजिश कृपा । मेहरबानीइल्तिफात कृपा । दयामेहरबानी दया । कृपा । अनुग्रह । क्रि॰ प्र॰—करना ।—दिखलाना ।—होनाबंदानिवाजी कृपा । अनुग्रह । दयाकरुणादृष्टि दयादूष्टि । कृपाछो छोह । प्रेम । प्रीति । चाहप्रसाद प्रसन्नतासौजन्य सुजन का भाव । सुजनता । भलमनसतअनुग्रह दुसरे का दुःख दुर करने की इछाप्रग्रह ग्रहण करने या पकड़ने का भाव या ढंग । धारणप्रैय प्रिय का भाव । स्नेह । प्रेमहृणिया हृणीया संज्ञा स्त्री॰संप्रसाद प्रसन्न करना । तुष्टीकरणसुविदत्र अतिशय सावधानबत शब्दों पर, विचारों पर जोर देने के लिये प्रयुक्त शब्द । विशेष—संस्कृत म…सुम्न ऋचा । मंत्रह्रणिया ह्रणीया संज्ञा स्त्री॰ १, लज्जा । ब्रीड़ाप्रसन्नता तुष्टि । संतोषकरम कर्म । काम । करनी । यौ॰—करमभोग= अपने कर्मों का फल । वह दुःख जो अपने कि…साम्मुख्य संमुख का भाव । सामनाछोह ममता । प्रेम । स्नेहमेहर † ^१ संज्ञा स्त्री॰ पत्नी । बीवी । स्त्रीअहसान किसी के साथ नेकी करना । सलूक । भलाई । उपकारकरामत प्रतिष्ठाखाविंदी स्वामित्व । पतित्व
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें