🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:21:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

छुटकारा
chuṭakārā
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
छुटकारा संज्ञा पुं॰ [हिं॰ छुटकाना या छूट]
२. किसी वधन आदि से छूटने का भाव या क्रिया । मुक्ति । रिहाई ।
२. किसी बाधा, आपत्ति या चिंता आदि से रक्षा । निस्तार । जैसे, ऋण से छुटकारा, विपत्ति से छुटकारा । क्रि॰ प्र॰—करना ।—पाना ।—मिलना ।—होना ।
३. किसी काम मे छुट्टी । किसी कार्यभार से मुक्ति । क्रि॰ प्र॰—देना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔁 जिनके अर्थ में "छुटकारा" आता है (43)
मोक्ष किसी प्रकार के बंधन से छूट जाना । मोचन । छुटकाराउद्धार मुक्ति । छुटकारा । त्राण । निस्तार । दु:खनिवृत्ति । जैसे,—(क) इस दु:ख …मुक्ति छुटकारानिस्तरण निस्तार । छुटकारा । उद्धारनिवृत्ति मुक्ति । छुटकारानिष्कृति निस्तार । छुटकाराविमुक्ति छुटकारा । रिहाईप्रमोक्ष मुक्ति । मोक्ष । छुटकारानिर्मुक्ति मुक्ति । छुटकाराव्यामोक छुटकारा । मुक्तिवैविक्त्य विविक्तता । विभिन्नता । अलगाव । छुटकाराछूट छूटने का भाव । छुटकारा । क्रि॰ प्र॰—देना ।—पाना ।—मिलना ।—होनाउबार उद्धार । निस्तार । छुटकारा । बचाव । रक्षाखलासी मुक्ति । छुटकारा । छुट्टी । क्रि॰ प्र॰—करना ।—देना ।—पानाछूटिक पु † संज्ञा पुं॰ बंधन से मुक्ति । छुटकारानिजात बंधनमुक्ति । छुटकारा । भार- मुक्तिफरागत छुटकारा । छुट्टी । मुक्ति । मुहा॰—फरागत करना = समाप्त करना । पूरा करनामुकतई पु संज्ञा स्त्री॰ मुक्ति । छुटकारारिहाई छुटकारा । मुक्ति । छुट्टी । क्रि॰ प्र॰—देना ।—पाना ।—मिलनाछुट्टी छुटकारा । मुक्ति । रिहाई । जैसे,—बिना लगान दिए छुट्टी नहीं है । क्रि॰ …निबेरा छुटकारा । मुक्ति । उद्धार । बचावनिरवार निस्तार । छुटकारा । बचावमुकलाई † संज्ञा स्त्री॰ मुक्ति । छुटकारामुखलिसी छुटकारा । रिहाई । क्रि॰ प्र॰—करना ।—देना ।—पाना ।—मिलना ।—होनारस्तगारी मुक्ति । छुटकारा । रिहाईगुलूखलासी गला छूटना । मुक्ति । छुटकाराविनिस्तार पारगमन । मुक्ति । छुटकारा । उद्धारमुकु मुक्ति । मोक्षअवरति विरामउपराम त्याग । उदासीनता । विरामउद्धरण ऊपर उठनानिवारण रोकने की क्रियानिस्तार पार होने का भावविमोक्ष बंधन गाँठ आदि का खुलनापरिशुद्धि पूर्ण शुद्धि । सम्यक् शुद्धिविमोक मलरहित । रागरहित । दुर्वासनारहित । (जैन)मुक्तता मुक्त होने का भाव । मुक्ति । मोक्षव्यवसर्ग किसी पदार्थ का विभाग करने की क्रिया । बाँटमोख पु † संज्ञा पुं॰उधार कर्ज । ऋण । जैसे,—उसमे मुझसे १०० ) उधार लिए । क्रि॰ प्र॰ —करना । जैसे,…खलास छूटा हुआ । मुक्तनजात मुक्ति । मोक्षनिरूवार † संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें