🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ज्ञात
jñāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ज्ञात १ वि॰ [सं॰] विदित । जाना हुआ । अवगत । मालूम ।
ज्ञात २ संज्ञा पुं॰ ज्ञान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्ञात mfn. known, ascertained, comprehended, perceived, understood, AV. xix, 15, 6; ŚBr. &c. (आं ज्ञातम् ‘Ah! I know’, Mṛcch. i, 6/7; Śak. &c.)
meant (मया ज्ञातम्, ‘I meant’), Kād. vi, 995
taken for (nom.), Pañcat. i, 2, 2
known as (nom.) to (gen.), Vop. v, 27
ज्ञात m. pl. N. of Mahā-vīra's family, Jain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (425,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्ञात a. [ज्ञा-कर्मणि-क्त] Known, ascertained, understood, learnt, comprehended &c.; आज्ञापय ज्ञातविशेष पुंसां Ku. 3. 3; see ज्ञा above. --तं Knowledge. --Comp. --सिद्धांतः a man completely versed in any Śāstra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0518-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्ञात त्रि० ज्ञा--कर्म्मणि क्त । विदिते “ज्ञाततत्त्वोऽपि “खल्वेकः सन्दिग्धे कार्य्यवस्तुनि” माघः । “ज्ञाता- ज्ञाताः कुले मम” वायुपु० । भावे क्त । २ ज्ञाने न० । यावा० स्वार्थे कन् । ज्ञातक विदितार्थे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3150,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्ञातं, त्रि, (ज्ञायते विद्यते स्मेति । ज्ञा + कर्म्मणि क्तः ।) कृतज्ञानम् । जाना इति भाषा । तत्- पर्य्यायः । विदितम् २ बुद्धम् ३ बुधितम् ४ प्रमितम् ५ मतम् ६ प्रतीतम् ७ अवगतम् ८ मनितम् ९ अवसितम् १० । इति जटाधरः ॥ (यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । १२३ । “पूर्व्वमेव मया ज्ञातं पूर्णमेतद्धि मेदसा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-547-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ज्ञात" आता है (27)
अवगत विदित । ज्ञात । जाना हुआविदित जाना हुआ । अवगत । ज्ञात । सूचितविन्न जाना हुआ । ज्ञातपरिचित जिसका परिचय हो चुका हो । जाना बूझा । ज्ञात । मालूम । जैसे,—इस पुस्तक क…प्रतीत ज्ञात । विदित । जाना हुआ । जैसे,— ऐसा प्रतीत होता है कि इस वर्ष अच्छी …मनित ज्ञात । जाना हुआप्रज्ञात ज्ञात । समझा हुआवेत्ता जाननेवाला । ज्ञात । जानकार । जैसे,— तत्ववेत्ता, शास्त्रवेत्ताप्रज्ञप्त ज्ञात । संसूचितप्रतिवेदित जाना या जनाया हुआ । ज्ञातफाश खुला । प्रकट । ज्ञातदरियाफ्त ज्ञात । मालूम । जिसका पता लगा हो । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होनाउपगत प्राप्त । उपस्थित । सामने आया हुआदृष्ट देखा हुआपरिगत गत । बीता हुआ । गया गुजराश्रुत सुना हुआ । जो श्रवणगोचर हुआ होअवकलित देखा हुआ । दुष्टप्रमित परिमितसंबुद्ध जाग्रत । ज्ञानप्राप्त । सचेतसंस्तुत जिसकी खूब स्तुति या प्रशंसा की गई होप्रस्फुट विकसित । खिला हुआनिर्विण्ण खिन्नअधिगत प्राप्त । पाया हुआप्रतिभात चमकीला । ज्योतिर्मयमहसूस जिसका अनुभव किया जाय । अनुभूतमालूम होनाभासमान जान पड़ता हुआ । भासता हुआ । दिखाई देता हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें