🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:05:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तत्काल
tatkāla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वर्तमान समय (2.8.29) तदात्व
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तत्काल क्रि॰ वि॰ [सं॰] तुरंत । फौरन । उसी समय । उसी वक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तत्—काल mfn. happening (at that same time i.e.) immediately, KātyŚr. i, xxv
of that duration, BrahmaP.
तत्—काल m. that time (opposed to एतत्-क्˚, ‘this time’), Vedāntas.
the time referred to, KātyŚr. i; VarBṛ.; Laghuj.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (432,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तत्काल पु० कमघा० । वर्त्तमानकाले १ तदात्वे अमरः । २ तस्मिन् काले च । स कालो यस्य । ३ तत्कालवृत्तौ त्रि० । “शुचिस्तत्कालजीवी कर्म कुर्य्यात्” स्मृतिनिवन्धेषु कल्प्या श्रुतिः । “प्रतिनिधौ तत्कालात्” कात्या० श्रौ० १ । ४ । १५ । स कालो यस्यासौ तत्कालः भावप्रधानो निर्देशः प्रतिनिधेस्तत्कालत्वादित्यर्थः । यतः प्रतिनिधेः स एव कालो यो मुख्यद्रव्यस्याभावः” कर्कः । “प्रायश्चित्तं तत्- कालम्” कात्या० श्रौ० १ । १ । २२ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3209,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तत्कालः, पुं, (स चासौ कालश्चेति ।) वर्त्तमान- कालः । तत्पर्य्यायः । तदात्वम् १ । इत्यमरः । २ । ८ । २९ ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । २ । ८३ । “वर्षस्य वेश्म वसुभिः स किलादरेण तत्कालमेव समपूरयदुन्नतश्रीः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-581-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "तत्काल" आता है (19)
सद तत्क्षण । तुरंत । तत्कालतत्क्षण उसी समय । तत्काल । फौरन । उसी दमसांप्रत इसी समय । सद्य: । अभी । तत्कालतूर्त तुरत । तत्काल । शीघ्रअबै पु क्रि॰ वि॰ अभी । तत्काल । इसी समयचटपट शीघ्र । जल्दी । तुरंत । झटपट । तत्क्षण । तत्काल । फौरनचटिक पु क्रि॰ वि॰ उसी समय तत्क्षण । तत्कालफौरन तुरंत । तत्काल । चटपटऐकद्य तत्काल । तुरंत । साथ साथतच्छिन पु क्रि॰ वि॰ उसी समय । तत्कालफिलफौर तत्काल । उसी क्षणबेदिरंग बिना विलंब किए । फौरन । तत्क्षण । तत्कालझटिति †पु क्रि॰ वि॰प्रमुख संमुख । सामने । आगेखन पु ^१ संज्ञा पुं॰अभी क्रि वि॰तत् उस । विशेष—इसका प्रयोग केवल संस्कृत के समस्त शब्दों के साथ उनके आरंभ म…सद्य आज हीसद्द पु;† ^१ संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें