🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:55:35 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धनुष
dhanuṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
आर्ति/अर्ति (3.3.75) पीड़ा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धनुष संज्ञा पुं॰ [सं॰ धनुस्] दे॰ धनुस् ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धनुष m. N. of a Ṛṣi (˚षाख्य, MBh. xii, 12758).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (509,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धनुष पु० धन--बा० उषन् । ऋषिभेदे “धनुषाख्योऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू” भा० शा० ३३८ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3844,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धनुष" आता है (37)
कोदंड धनुष । कमान । यौ॰— कोदंडकला= धनुर्विघादंडार धनुषद्रुण धनुषशार्ङ्ग धनुष । कमानकार्मुक धनुष । यौ॰—कार्मु कोपनिषद् = धनुर्विद्या । कार्मुकभृत् = (१) धनुराशि ।…धनू धनुषशरासन धनुष । कमान । चापअधिज्य जिसका डोरी खिंची हो । धनुष, जिसकी प्रत्यंचा या जिसका चिल्ला चढ़ा होशरारोप जिसपर शर चढ़ाया जाता है, धनुष । जिसपर रखकर तीर चलाते हैं, कमानत्रिणता धनुषइष्वसन धनुषबाणासन धनु । धनुषशरास्य धनुष । कमानसमारोपित चढ़ाया हुआ । ताना हुआ । जैसे,—धनुषशरास धनुषलस्तकी धनुषवैणावत धनुषशरायुध धनुषसमारोप चढ़ाना । रोपण करना । जैसे,—धनुषकमठा धनुष । कमानकमान धनुष । कमठा । यौ॰—कमानगर । मुहा॰—कमान उतारना = कमान का चिल्ला या रोंदा…चापक धनुषधनुआ धनुष । कमानतुजीह धनुष । कमानरामायुध धनुषकालपृष्ठक कर्ण के धनुष का नामचाप सोने की वे कीलें जिन्हें लोग अगले दाँतों पर जड़वाते हैंधन्व मरुभूमि । मरुस्थलतूस्त धूल । रेणु । रजद्रूण वृश्चिक । बिच्छूतृणता तृणवत्ता । निरर्थकतायुध्म संग्राम । युद्धइष्वास बाण चलानातिहा रोगतामिल भारत के दूरस्थ दक्षिण प्रांत की एक जाति जो आधुनिक मद्रास प्रांत के अधि…अंसत्न स्कंधत्राण । कंधों की रक्षा के लिये धारण किया जानेवाला लौहपट्टगदयित्रु मुखर । बातूनी । वाचाल
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें