🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:31 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शरण
śaraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शरण १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. रक्षा । आड़ । आश्रय । पनाह । जैसे,— अव तो मैं आपकी ही शरण में आया हूँ । उ॰—(क) वपु कृष्ण कृष्ण करुना करण जग व्यापक हम तव शरण ।—गिरधर (शब्द॰) । (ख) जिनकी शरण विश्व बुध जिनको निरभिलाष बतलाते हैं ।—द्विवेदी (शब्द॰) । क्रि॰ प्र॰—में आना ।—जाना ।—पाना ।—लेना ।
२. आश्रय का स्थान । बचाव की जगह ।
३. घर । मकान ।
४. जो शरण में आवे, उसके वैरी को मारना ।
५. अधीन । मतिहत ।
६. शाहाबाद के उत्तर सारन नाम का जिला ।
शरण २ वि॰ [सं॰] दे॰ शरण्य [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शरण m. (for 2. See p. 1057, col. 1) one of the arrows of Kāma-deva, Cat.
शरण n. falling asunder, bursting, falling in Vop.
killing, slaying, L.
what slays or injures, MW.
2. शरण mfn. (fr. √ शृ for श्रि; for 1. See p. 1056) protecting, guarding, defending, RV.; AV.
शरण m. N. of a serpent-demon, MBh.
of a poet, Gīt. (cf. -देव)
of a king, Buddh.
शरण f(आ and ई). N. of various plants &c. (prob. w.r. for सरणा, ˚णी, q.v.)
शरण n. (ifc. f(आ). ), shelter, place of shelter or refuge or rest, hut, house, habitation, abode, lair (of an animal), home, asylum, RV. &c. &c.
शरण n. refuge, protection, refuge with (शरणं √ गम् or या or इ &c., ‘to go to any one for protection, seek refuge with’ [acc. or gen.]; often ifc.), Mn.; MBh. &c.
water, L.
(with इन्द्रस्य) N. of a Sāman, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शरणं [शॄ-ल्युट्] 1 Protection, help, succour, defence; भूत्वा शरण्या शरणार्थमन्यं कथं प्रपत्त्ये त्वयि दीप्यमाने R. 14. 64, V. 1. 3; U. 4. 23. --2 Refuge, shelter; Ku. 3. 8; [] Pt. 2. --3 A place of refuge, resort, asylum (applied to persons also); स सुरासुरस्य जगतः शरणं Ki. 18. 22; संतप्तानां त्वमसि शरणं Me. 7; शरणं गमइ-या &c. ‘to go to for protection, take shelter with, to submit to’; यामि ह कमिह शरणं Gīt. 7. --4 A sanctuary, closet, an apartment; अग्निशरणमार्गमादंशय Ś. 5. --5 An abode, a house, habitation; Mu. 3. 15; Bk. 6. 9. --6 Lair, restingplace. --7 Injuring, killing. --Comp. --अर्यिन् a. --एषिन् a. {1} seeking refuge or protection; Bh. 2. 76. {2} unfortunate. --आगत, --आपन्न a. gone to for refuge or protection, taking shelter with, fugitive. --उन्तुख a. looking up to for protection; R. 6. 21.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1035-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरण न० शॄ--ल्युट् । १ गृहे २ रक्षके अमरः । ३ रक्षणे ४ बधे [] मेदि० । ५ घातके शब्दच० । ६ प्रसारण्यां स्त्री शब्दर० टाप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5086-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरणं, क्ली, (शृणाति दुःखमनेनेति । शॄ + ल्युट् ।) गृहम् । (यथा, महाभारते । १ । १०६ । ४ । “ततोऽम्बिकायां प्रथमं नियुक्तः सत्यवागृषिः । दीप्यमानेषु दीपेषु शरणं प्रविवेश ह ॥”) रक्षिता । इत्यमरः ॥ (यथा, वैवाग्यशतके । ९१ । [] “त्यज संसारमसारं भज शरणं पार्व्वतीरमणम् । विश्वसिहि श्रुतिशिखरं विश्वमिदं तव निदेश- कम् ॥”) रक्षणम् । वधः । इति मेदिनी ॥ घातकः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-028-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शरण" आता है (21)
वृषय आश्रय । शरणउपाश्रय आश्रय । शरणअभिसंश्रय शरण । आश्रय । त्राण । पनाहआवार रक्षण । बचाव । शरणविश्रय शरण । आश्रय । सहारापनह शरण । रक्षा या शरण पाने का स्थान । मु॰ पनाह मागनामआज शरण । आश्रयमवास रक्षा का स्थान । त्राणस्थल । आश्रय । शरणदस्तगीरी मदद । हिमायत । शरण । पनाहओल सूरन । जिमीक'दआश्रय आधार । सहारा । अवलंब । जैसे,—छत खभों के आश्रय पर है । यौ॰—आश्रयाशसंश्रय संयोग । मेल । संबंध । समागम । लगाव । संपर्कपरित्राण किसी की रक्षा करना,विशेषत:ऐसे समय में जब कोई उसे मार डालने को उद्यत हो…समाश्रय आश्रय । सहारासेविता सेवक का कर्म । सेवा । दासवृत्ति । चाकरीओट रोक जिससे सामने की वस्तु दिखाई न पड़े या और कोई प्रभाव न डाल सके । विक…नगण पिंगल शास्त्र में तीन लघु अक्षरों का एक गण ( । । ।) । जैसे, कमल, मदन, …पनाह शत्रु से, संकट या कष्ट से बचाव या रक्षा पाने की क्रिया या भाव । त्राण …उपघ्प आश्रय । सहारापदमूल पेर का तलवा । तलवाअभिसरन पु संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें