🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:57:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संघात
saṃghāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संघात १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सङ्घात]
१. जमाव । समूह । समष्टि ।
२. आघात । चोट ।
३. इत्या । बध ।
४. इक्कीस नरकों में से एक नरक का नाम ।
५. कफ ।
६. नाटक में एक प्रकार की गति ।
७. शरीर । उ॰—सो लोचन गोचर सुखदाता । देखत चरण तमहुँ संघाता ।—स्वामी रामकृष्ण (शब्द॰) ।
८. निवासस्थान । उ॰—हो मुखराते सत्य के बाता । जहाँ सत्य तहँ धर्म संघाता ।—जायसी (शब्द॰) ।
९. युद्ध । संघर्ष (को॰) ।
१०. यात्रियों का दल । कारवाँ (को॰) ।
११. अस्थि । हड्डी (को॰) ।
१२. कठोर अंश (को॰) ।
१३. ओघ । गति । प्रवाह (को॰) ।
१४. (व्या॰) समास (को॰) ।
१५. घनीभूत करना । ठोस बनाना (को॰) ।
१६. संमिश्रणों का निर्माण (को॰) ।
संघात २ वि॰ सघन । निविड़ । घना । यौ॰—संघातकठिन = (१) एक साथ मिलने पर कठिन हो जानेवाला । (२) जो जम जाने से कठोर हो जाय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-घात &c. See s.v.
सं-घात m. (rarely n.; ifc. f(आ). ) striking or dashing together, killing, crushing, MBh.; Suśr.
closing (of a door &c.), VS.; TBr.
combat, war, battle, VS.; Kāṭh.; MBh.
compressing, condensation, compactness, hardening, Yājñ.; Hariv.; Suśr.; VarBṛS.
close union or combination, collection, cluster, heap, mass, multitude, TS.; MBh. &c.
a company of fellow-travellers, caravan, VP.
a collection of mucus, phlegm (cf. संघाणक), L.
a bone, L.
any aggregate of matter, body, Bhag.; Pur.
intensity, R.; Suśr.
a poem composed in one and the same metre, Kāvyād.
(in gram.) a compound as a compact whole (opp. to its single parts), Kāś. on Pāṇ. ii, 3, 56
a vowel with its consonant (opp. to वर्ण, ‘a letter’), Kāty.
(in dram.) a partic. gait or mode of walking, W.
N. of a division of the infernal regions (cf. संहात), Yājñ.; Buddh.
सं-घात &c. See col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1122,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संघातः 1 Union, combination, an association. --2 A multitude, an assemblage, a collection; उपायमंघात इव प्रवृद्धः R. 14. 11; जलसंघात इवासि विद्रुतः Ku. 4. 6. --3 Killing, slaughter. --4 Phlegm. --5 Formation [] of compounds. --6 N. of a division of bell. --7 A particular mode of walking (in dramas.). --Comp. --कठिन a. hard like a solid, solid; Ku. 2. 11. --शिला a stone-like block or hard mass, solid stone; Ku. 1. 56; 5. 55.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1080-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्घात पु० सम् + हन--घञ् । १ समूहे २ नरकभेदे अमरः । ३ सम्यघनने मेदि० ४ दृढसंयोगे ५ कफे च राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5204,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्घातः, पुं, (सं + हन + घञ् ।) समूहः । (यथा, कुमारे । ५ । ५५ । “न जातु बाला लभते स्म निर्वृतिं तुषारसङ्घातशिलातलेष्वपि ॥”) नरकभेदः । इत्यमरः ॥ हननम् । इति मेदिनी । (निविडसंयोगः । यथा, कुमारे । २ । ११ । “द्रवः सङ्घातकठिनः स्थूलः सूक्ष्मो लघुर्गुरुः । व्यक्तो व्यक्तेतरश्चासि प्राकाम्यं ते विभूतिषु ॥”) [] कफः । इति राजनिर्घण्टः ॥ नाटके गति- विशेषः । इति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-220-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संघात" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें