🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:47:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्तोम
stoma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तोम १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्तुति । प्रार्थना ।
२. यज्ञ ।
३. एक प्रकार का यज्ञ ।
४. यज्ञकारी । यज्ञ करनेवाला ।
५. समूह । राशि ।
६. दस धन्वंतर अर्थात् चालीस हाथ की एक माप ।
७. मस्तक । सिर ।
८. धन । दौलत ।
९. अनाज । शस्य ।
१०. एक प्रकार की ईंट ।
११. लोहे की नोकवाला डंडा या सोंटा ।
१२. बड़ी मात्रा । विशाल राशि (को॰) ।
१३. दूसरे को किराए पर मकान देना (को॰) ।
१४. सोम का दिन । सोम दिवस (को॰) ।
स्तोम २ वि॰ टेढ़ा । वक्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तोम m. praise, eulogium, a hymn, RV.; AV.; GṛS.; Up.; BhP.
(in ritual) a typical form of chant (7 such forms are usually enumerated; but accord. to Lāṭy., Sch. the Stoma consists of 5 parts, viz. प्रस्ताव, उद्गीथ, प्रतिहार, उपद्रव, and निधन), TS.; Br.; ŚrS.; ChUp.
a Stoma day, TS.; PañcavBr.
a sacrificer, L.
N. of partic. bricks, ŚBr.
a heap, collection, number, multitude, quantity, mass, Kāv.; Rājat.
the letting of a dwelling, Āpast., Sch.
a measure of 10 Dhanv-antaras or of 96 inches, L.
स्तोम n. (only L.) the head
riches, wealth
grain, corn
an iron-pointed stick or staff
स्तोम mfn. crooked, bent, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1259,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तोमः [स्तु-मन् Uṇ. 1. 137] 1 Praise, eulogium, hymn. --2 A sacrifice, oblation; as in ज्योतिष्टोम, अग्निष्टोम. --3 A Soma libation. --4 A collection, multitude, number, group, assemblage; U. 1. 51. --5 A large quantity, mass; भस्मस्तोमपवित्रलांछनमुरो धत्ते त्वचं रौरवीं U. 4. 20, Mv. 1. 18. --मं 1 The head. --2 Riches, wealth. --3 Grain, corn. --4 An iron-pointed stick or shaft.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1146-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तोम आत्मगुणाविष्करणे अद० चु० उभ० अक० सेट् । स्तो- मयति--ते अतुस्तोमत्--त । बह्वच्कत्वात् न षोपदेशः ।
स्तोम पु० स्तोम--अच् स्तु--मन् वा । १ समूहे अमरः । २ यज्ञे हेमच० । ३ स्तवे ४ स्तुतिभेदे ५ मस्तक ६ धने ७ शस्ये ८ लौहाग्रदण्डे च न० ९ वक्रे त्रि० । “नारावशंसेन स्तोमेन” यजु० ३ । ५३ “अयं स्तोमान् पप्रच्छ ऋ० १ । १४ । ९
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5343,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तोम, त् क श्लाघने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ अदन्त चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) अतुस्तोमत् । इति दुर्गादासः ॥
स्तोमः, पुं, (स्तु + मन् ।) समूहः । इत्यमरः । २ । ५ । ३९ ॥ (यथा, उत्तररामचरिते । १ अङ्के “ऋषोणामुग्रतपसां यमुनातीरवासिनाम् । लवणत्रासितः स्तोमस्त्रातारं त्वामुपस्थितः ॥”) यज्ञः इति हेमचन्द्रः ॥ स्तवः । इति चाभरः । ३ । ३ । २४१ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-435-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें