🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:14:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असत्य
asatya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असत्य १ वि॰ [सं॰]
१. मिथ्या । झूठ ।
२. अवास्ताविक [को॰] ।
३. अनिश्चित फलवाला [को॰] ।
असत्य २ संज्ञा पुं॰
१. वह व्यक्ति जो झूठा न बोलता हो ।
२. झुठाई । असत्यता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सत्य mfn. untrue, false, lying, RV. iv, 5, 5; MBh. &c.
अ-सत्य (अम्), n. untruth, falsehood, Mn. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (118,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असत्य a. 1 Untrue, false. --2 Imaginary, unreal; असत्यकंठार्पितबाहुबंधना Ku. 5. 57. --त्यः A liar. --त्यं Falsehood, untruth. --Comp. --वादिन् a. speaking falsely, liar. --संध a. not true to one's promise, false, [] perfidious, treacherous; ˚धे जने सखी पदं कारिता Ś. 4. --सन्निभ a. improbable, unlikely.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0210-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असत्य न० विरोधे न० त० । सत्यभिन्ने १ मिथ्याभूते । २ मृषार्थके वाक्यादौ “अपात्रीकरणं ज्ञेयमसत्यस्य च भाष- णम्” मनुः । असत्यवादी असत्यभाषी असत्यवचनः । ३ तत्प्रयोक्तरि मिथ्याभूते ४ वस्तुनि च त्रि० । “असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्” इति गोता । [] असत्यत्वं वस्तुस्वभावविरोधिधर्मभेदः वाक्यस्य तु तथाभूत- पदार्थप्रतिपादकत्वेन यथा इदं रजतमितिवाक्यं शुक्ति- कायां रजततादात्म्यं प्रतिपादयत् असत्यं भवति एवमन्य- दपि । सत्यत्वञ्च त्रैकालिकबाधशून्यत्वम् तच्छून्यमसत्यत्वम् । शंयुप्रजापतेः ५ भार्य्याभेदे, स्त्री “शंयोरप्रतिमा भार्य्या सत्याऽसत्याथ धर्मजा” भा० व० प० २१९ अध्या० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0539-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असत्य" आता है (22)
मिथ्या असत्य । झूठवितथ्य मिथ्या । असत्य । झूठस्वैरिणी असत्य । कुलटा । व्यभिचारिणीअयथार्थ जो यथार्थ न हो । निथ्या । असत्यअतथ्य अन्याथा । झुठ । असत्य । अययार्थसत्येतर जो सत्य से पृथक् या भिन्न हो । जो सत्य न हो । असत्यअलीह पु वि॰ मिथ्या । असत्यदरोग झूठ । असत्य । गलत । मिथ्याअनसत्त असत्य । झूठअनृत मिथ्या । झूठाकूर्च ॰ पुं॰अनित्य जो सब दिन न रहे । अध्रुव । अस्थायी । चंदरोजा । क्षणभंगुरअन्यथा विपरीत । उलटा । विरुद्ध । और का औरअभूत जो हुआ न होअनाप्त अप्राप्त ।अलब्धअमूलक जिसकी कोई जड़ न हो । निर्मूलअविद्यमान जो विद्यमान या उपस्थित न हो । अनुप स्थितिस्मृत्यपेत जो स्मृतियों के विरुद्ध हो । शास्त्रविरुद्धगलत अशुद्ध । भ्रम- मूलकलगव पु † वि॰झूठा जो वास्तविक स्थिति के विपरीत हो । जो झूठ हो । जो सत्य न हो । मिथ्या । …अलीकी नापसंद । अप्रिय
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें