🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:44:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कथन
kathana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कथन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कहना । बखान । बात । उक्ति । यौ॰—कथनानुसार ।
२. उपन्यास का एक भेद । विशेष—इसमें पूर्वेपीठिका और उत्तरपीठिका नहीं होती, पर कहनेवाले के नाम आदि का पता प्रसंग से चल जाता है । कहनेवाला अचानक कथा प्रारंभ करता है और कहनेवाले की वक्तृता की समाप्ति के साथ ग्रंथ समाप्त हो जाता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कथन mfn. telling, talkative, W.
कथन n. the act of telling, narration, relating, informing, Suśr.; Bhartṛ.; Pañcat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (247,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कथन a. Telling, talkative. --नं narration, relation, description.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0373-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कथनं, क्ली, (कथ्यते इति । कथत्क वाक्यप्रबन्धे । भावे + ल्युट् ।) कथा । इति हलायुधः ॥ कहन इति भाषा । (यथा पञ्चतन्त्रे १ । १३ । “मिथ्याक्रमकथनं कूटतुलामानम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-017-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कथन" आता है (60)
जल्प कथन । कहनानिगद भाषण । कथनभाषण कथन । बातचीत । कहनाउक्ति कथन । वचनउदीरण कथन । उच्चारणभणिति कथन । वार्ता । भनितिअभिलाप शब्द । कथन । वाक्यउच्चार कथन । शब्द मुँह से निकालना । बोलनाकीर्तन कथन । यशवर्णन । गुणकथनप्रलाप कहना । बकना । कथनव्याहार वाक्य । जुमला । वचन । कथनव्याहृति कथन । उक्तिनिगाद कथन । भाषणअभिवदन भाषण । कथनप्रलपन कहना । कथनकीर्तना कथन । वर्णनअनुकीर्तन वर्णन । कथनवद्य कथनीयशंसन कथन । कहना । वर्णन करनासंभाष कथन । संभाषण । बातचीतप्रव्याहार भाषण । कथन । उक्तिगदन कहना । कथन । वर्णन (को॰)गदि कथन । बोलना । भाषणनिगदन भाषण । कथनआख्यापन प्रकट करना । प्रकाश करना । कहना । कथनवचनरचना कथन, लेखन, भाषण की प्रभावशाली शब्दावलीप्रतिज्ञातार्थ वक्तव्य । कथनकहन कथन । उक्तिबखान वर्णन । कथनकहवाव पु संज्ञा पुं॰ संदेशा । कथनस्पीच वह जो कुछ मुहँ से बोला जाय । कथनलपन मुख । मुँहवदन मुख । मुँहशंसा प्रशंसाआशंसा इच्छाख्यात प्रसिद्ध । विदित । मसहूरचक्षण गजक । चाट । मद्य के ऊपर खाने की वस्तुनिदेश शासनवाक्य वह पद समूह जिससे ओता को वक्ता के अभिप्राय का बोध हो । भाषा को भाषावैज्…अभिधान नाम । लकबसंस्तव प्रशंसा । स्तुति । तारीफनिर्देश किसी पदार्थ को बतलाना या दिखाना । संकेत करनाशुश्रूषा सेवा । टहल । परिचर्यावायक वह जो बुनता हो । बुननेवालावर्णन चित्रण । रँगनाआख्याति नामवरी । ख्याति । शुहरतकवन पानीआभाष संबोधित करनासंशब्द ललकारसंज्ञापन दूसरों पर कोई बात प्रकट करना । विज्ञापनवक्तृता वाग्मिता । वाक्पटुतावक्तृत्व वक्तृता । वाग्मिताकही पु क्रि॰ वि॰ कथित । कही हुईबात सार्थक शब्द या वाक्य । किसी वृत्त या विषय को सूवत करनेवाला शब्द या वाक…कथनी पु संज्ञा स्त्री॰कलाम वाक्य । वचन । उक्तिकहनी † संज्ञा स्त्री॰सखुन बातचीत । वार्तालापइतलाक जारी करना । इजरायमकूला कहावत । कहनूत
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें