🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:10:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पथिक
pathika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पथिक संज्ञा पुं॰ [सं॰] मार्ग चलनेवाला । यात्री । मुसाफिर । राहगीर । यौ॰—पाथिकसंसति, पाथिकसंहति, पाथिकसार्थ = कारवाँ । काफिला । सार्थ । यात्रीदल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पथिक mf(आ or ई)n. knowing the way, going on a road, W.
पथिक m. a traveller, wayfarer, guide, MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (582,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पथिकः 1 A traveller, wayfarer; पथिकवनिताः Me. 8; Amaru. 93. --2 A guide. --Comp. --आश्रयः an asylum for travellers, inn. --संततिः, --संहतिः f., --सार्थः a company of travellers, a caravan.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0662-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पथिक त्रि० पन्थानं गच्छति पथिन् + कन् । देशान्तरयानाय गृहान्निःसृत्य पथिगन्तरि राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4223,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पथिकः, त्रि, पन्थानं गच्छति यः । (पथिन् + “पथः ष्कन् ।” ५ । १ । ७५ । इति ष्कन् षो ङीषर्थः ।) पथगन्ता । (यथा, गोः रामायणे । १ । ५ । १० । “नानापथिकदूतैश्च वणिग्भिश्चोपशोभिताम् । देवतायतनैश्चैव विमानैरिव शोभिताम् ॥”) तत्पर्य्यायः । अध्वनीनः २ अध्वगः ३ अध्वन्यः ४ पान्थः ५ । इत्यमरः । २ । ८ । १७ ॥ गन्तुः ६ यातुः ७ पथकः ८ यात्रिकः ९ यातृकः १० । इति शब्दरत्नावली ॥ पथिलः ११ । इत्युणादि- कोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-029-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पथिक" आता है (28)
अत्क पथिकपांथ पथिकगांतु चलनेवाला । पथिकदेशिक पथिक । बटोहीशवसान पथिक । यात्रिपादविक पथिक । मुसाफिरसारणिक पथिक । राहगीर । बटोहीमार्गिक पथिक । यात्रीपथी रास्ता चलनेवाला । मुसाफिर । यात्री । पथिकअध्वाति पथिक । यात्रीपंथी राही । बटोही । पथिकबटाऊ बात चलनेवाला । बटोही । पथिक । मुसाफिर । राहीराही राहगीर । मुसाफिर । पथिक । यात्रि । मुहा॰—राही करना = चलता करना । धता ब…पंथकी पु संज्ञा पुं॰ राही । पथिक । राह चलता मुसाफिरबटोही रास्ता चलनेवाला । पथिक । राही । सुसाफिर—उ॰ (क) ए पथ देखल कहँ बूढ़ बटोह…सालिक पथिक । बटोही । मुसाफिर । राहीअध्वंग बटोही । पथिक । यात्री । मुसाफिरपथगामी रास्ता चलनेवाला । पथिकराहगीर मार्ग चलनेवाला । मुसाफिर । पथिकमुसाफिर यात्री । राहगीर । बटोही । पथिकराहचलता रास्ता चलनेवाला । पथिक । राहगीर । बटोहीगमथ मार्ग । राहयातु आनेवालाइत्वर क्रुरकर्मा । क्रुरसमीरण वायु । हवाअत्न वायुयात्रिक यात्रा का प्रयोजन । कहीं जाने का अभिप्राय या उद्देश्यधर्मभिक्षुक वह जिसने धर्मार्थ भिक्षावृत्ति ग्रहण की ही । विशेष—मनु ने नो प्रकार के…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें