🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:13:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पर्याप्त
paryāpta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पर्याप्त १ वि॰ [ सं॰]
१. पूरा । काफी । यथेष्ट ।
२. प्राप्त । मिला हुआ ।
३. जिसमें शक्ति हो । शक्तिसंपन्न ।
४. जिसमें सामर्थ्य हो । समर्थ ।
५. परिमित ।
६. समग्र । पूर्ण (को॰) ।
७. उचित । योग्य । लायक (को॰) ।
८. समाप्त । अवसित (को॰) ।
९. विस्तीर्ण । विस्तृत [को॰] ।
पर्याप्त २ संज्ञा पुं॰
१. तृप्ति । संतोष ।
२. शक्ति ।
३. सामर्थ्य ।
४. योग्यता ।
५. यथेष्ट होने का भाव । प्रचुरता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर्य्-आप्त mfn. obtained, gained, Uttarar.
finished, completed, full, Up.; Kālid.
extensive, spacious, large, Hariv.
abundant, copious, many, Kāv.
sufficient for (dat. or gen.)
adequate, equal to, a match for (gen. dat.; loc. or inf. cf. Pāṇ. iii, 4, 66), MBh.; Kāv. &c.
limited in number, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (608,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर्याप्त p. p. 1 Obtained, got gained; U. 5. 34. --2 Finished, completed. --3 Full, whole, entire, complete, all; पर्याप्तचंद्रेव शरित्त्रयामा Ku. 7. 26; R. 6. 44. --4 Able, competent, adequate; R. 10. 25. --5 Enough, sufficient; R. 15. 11, 17. 17; Ms. 11. 7. --6 Large, extensive, spacious. --7 Abundant, copious, many; Ku. 3. 39. --त्पं ind. 1 Willingly, readily. --2 To one's satisfaction. enough, sufficiently; पर्याप्तमाचामति U. 4. 1 ‘drinks his fill.’ --3 Fully, adequately, ably, competently.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0685-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्य्याप्त न० परि + आप--भावे--क्त । १ यथेष्टे २ तृप्तौ ३ सामथ्ये ४ निवारणे ५ योग्यत्वे च । कर्त्तरि क्त । ६ समर्थे ७ प्राप्ते च त्रि० मेदि० । ८ षर्य्याप्तिमम्बन्धयुक्ते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4266,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्य्याप्तं, क्ली, (परि + आप् + भावे क्तः ।) यथेष्टम् । तृप्तिः । शक्तिः । निवारणम् । इति मेदिनी । ते, १२७ ॥ त्रि, प्राप्तः ॥ (शक्तिसम्पन्नः । यथा, भगवद्गीतायाम् । १ । १० । “पर्य्याप्तन्त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ।” “पर्य्याप्तं समर्थं भाति इति ।” श्रीधरस्वामी ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-073-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पर्याप्त" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬