🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:21:26 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वीकार
svīkāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वीकार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अपनाने की क्रिया । अंगीकार । कबूल । मंजूर ।
२. लेना । ग्रहण ।
३. भार्या रूप में ग्रहण करना । परिग्रह ।
४. प्रतिज्ञा । वचन । इकरार । कौल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वी—कार m. making one's own, appropriation, claiming, claim, BhP.; Siddh.
reception, Kathās.
assent, agreement, consent, promise, Sarvad.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1279,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वीकरणं, स्वीकारः, स्वीकृतिः f. 1 Taking, accepting. --2 Assenting, agreeing, promising, an assent, a promise. --3 Espousal, wedding, marriage; Ś. 5.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1163-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वीकार पु० अखस्य स्वस्य कारः करणं स्व + च्वि + कृ--घञ् । अङ्गीकारे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5391,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वीकारः, पुं, (अस्वस्य स्वस्य कारः करणम् । स्व + कृ + घञ् । अभूततद्भावे च्वीः) अङ्गी- कारः । यथा, -- “सम्बिदागूः प्रतिज्ञा च सन्धावाचश्च सङ्गरः । अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ॥ संश्रवोङ्कारनियमोररीकाराश्रवा अपि ॥” इति जटाधरः ॥ प्रतिज्ञानम् । इति शब्दरत्नावली ॥ अस्वं स्वं कुर्व्वन् व्यापारः । यथा । न च स्वीकारात् स्वत्वं स्वीकत्तुरेव दातृत्वापत्तेः । किञ्च । मनसा पात्र- मुद्दिश्य इत्यादि शास्त्रे स्वीकारात् प्रागेव दान- पदं दृष्टम् । ननु ग्रहणं स्वीकारोऽभूततद्भावे च्विप्रत्ययात् अस्वं स्वं कुर्व्वन् व्यापारः भवति कथं ततः प्रागेव स्वत्वम् । उच्यते उतपन्नमपि [] स्वत्वं सम्प्रदानव्यापारेण ममेदमिति ज्ञानेन व्यवहारार्हं क्रियत इति स्वीकारशब्दार्थः । इति दायभागः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-494-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्वीकार" आता है (24)
कार क्रिया । कार्य । जैसे,—उपकार, स्वीकार, अहंकार, बलात्कार, चमत्कार । विश…उपादान प्राप्ति । ग्रहण । स्वीकारअंगीकार स्वीकार । मंजुर । कबुल । ग्रहण । क्रि॰ प्र॰—करनाअभिग्रह लेना । आदान । ग्रहण । स्वीकारप्रतिग्रह स्वीकार । ग्रहणउपगति प्राप्ति । स्वीकारअत्याग ग्रहण । स्वीकारहामी 'हाँ' करने की क्रिया या भाव । स्वीकृति । स्वीकारएकरार स्वीकार । हामी । स्वीकृति । मंजूरीकउलति पु संज्ञा पुं॰ अंगीकार । स्वीकारआहर — पु संज्ञा पुं॰ समय । काल । दिनसंगर युद्ध । समर । संग्रामअनुगमन पीछे चलना । अनुसरणसंश्रव सुनना । कान देनापरिग्रह प्रतिग्रह । ग्रहण । लेना । दान लेनाअभ्युपगम पास जाना । सामने आना या जाना । प्राप्तिपुरस्कार आगे करने की क्रियाप्रतिज्ञा भविष्य में कोई कर्तव्य पालन करने, कोई काम करने या न करने आदि के संबंद …शप् पाणिनि द्वारा प्रयुक्त एक विकरण जो स्वादि गण में प्रयुक्त होता है । धा…उपगमन पास जानासंश्राव कान देना । सुननाएकबाल प्रताप । सौभाग्यझालना पु ^१ क्रि॰ सं॰इख्तियार अधिकार
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें