🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:23:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पराक्रम
parākrama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पराक्रम संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ पराक्रमी]
१. बल । शक्ति । सामर्थ्य ।
२. अभियान । आक्रमण (को॰) ।
३. विष्णु (को॰) ।
४. पुरुषार्थ । पौरुष । उद्योग । मुहा॰—पराक्रम चलना = पुरुषार्थ या उद्योग हो सकना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परा—क्रम m. (sg. and pl.; ifc. f(आ). ) bold advance, attack, heroism, courage, power, strength, energy, exertion, enterprise, MBh.; Kāv. &c.
going out or away, L.
N. of Viṣṇu, L.
of a warrior on the side of the Kurus, MBh.
of a chief of the Vidyā-dharas (associated with Ā-krama, Vi-krama and Saṃkrama), Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (589,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पराक्रमः 1 Heroism, prowess, courage, valour; पराक्रमः परिभवे Śi. 2. 44. --2 Marching against, attack. --3 Attempt, endeavour, enterprise. --4 N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0669-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पराक्रम पु० परा + क्रम--करणे घञ् न वृद्धिः । बले देह- सामर्थ्ये अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4240,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पराक्रमः, पुं, (पराक्रम्यतेऽनेन । (क्रम + “हलश्च ।” ३ । ३ । १२१ । इति घञ् । “नोदात्तोप- देशस्य ।” ७ । ३ । ३४ । इति न वृद्धिः ।) तत्पर्पायः । द्रविणम् २ तरः ३ सहः ४ बलम् ५ शौर्य्यम् ६ स्थाम ७ शुष्मम् ८ शक्तिः ९ प्राणः १० । इत्यमरः । २ । ८ । १०२ ॥ महः ११ शूष्म १२ सामर्थ्यम् १३ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, मार्कण्डेये देवीमाहात्म्ये । ९२ । १३ । “पराक्रमञ्च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान् ॥”) विक्रमः ॥ (यथा, मार्कण्डेये । २० । २५ । “यस्य मित्रगुणान् मित्राण्यमित्राश्च पराक्रमम् । कथयन्ति सदा सत्सु पुत्त्रवांस्तेन वै पिता ॥”) उद्योगः । इति मेदिनी ॥ निष्क्रान्तिः । इति शब्दरत्नावली ॥ (विष्णुः । यथा, महा- भारते । १३ । १४९ । ४४ । “औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्म्मः पराक्रमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-054-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पराक्रम" आता है (24)
बल शक्ति । सामर्थ्य । ताकत । जोर । बूता । पर्या॰—पराक्रम । शक्ति । वीर्य …शुष्म तेज । पराक्रमशौर्य शूर का भाव । शूरता । पराक्रम । वीरता । बहादुरी । शूर का धर्मशोटीर्य बल वीर्य । पराक्रमऊर्जस् बल । शक्ति । पराक्रमबाहुबल पराक्रम । बहादुरीशक्मा पराक्रम । शक्ति । सामर्थ्यबीरत पु † संज्ञा पुं॰ वीरता । पराक्रमबूता बल । पराक्रम । शक्तितेज दीप्ति । कांति । चमक । दमक । आभातैजस धातु, मणि अथवा इसी प्रकार का और कोई चमकीला पदार्थअवदान प्रशस्त कर्मआक्रम पु संज्ञा पुं॰पौरुष पुरुष का भाव । पुरुषत्व । पुंसत्वशौटीर वीर । बहादूरद्रविण धनविक्रम विष्णु का एक नामपुरुषार्थ पुरुष का अर्थ या प्रयोजन जिसके लिये उसे प्रयत्न करना चाहिए । पुरुष के …सुजनता सुजन का भाब । सौजन्य । भद्रता । भलमनसाहत । नेकी (को॰)शुष्मा अग्निताव वह गरमी जो किसी वस्तु को तपाने या पकाने के लिये पहुँचाई जाय । क्रि॰ प्…बिकरम † ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'विक्रमादित्य'मनुसाई पु संज्ञा स्त्री॰हिम्मत कोई कठिन या कष्टसाध्य कर्म करने की मानसिक दृढ़ता या बल । साहस । जिगरा …
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें