🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:19:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विकसित
vikasita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विकसित वि॰ [सं॰]
१. प्रफुल्ल । खिला हुआ ।
२. प्रसन्न [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚कसित mfn. (Pāṇ. vii, 2, 54) opened, open, expanded, budded, blown, MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (954,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विकसित p. p. Blown, fully opened or expanded; Bv. 1. 100.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0965-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विक(शि)सित त्रि० वि + कश(स)--क्त । प्रकाशयुक्ते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4891,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विकसितं, त्रि, (वि + कस + क्तः ।) दलानामन्यो- न्यविश्लेषः । तत्पर्य्यायः । उज्जृम्भितम् २ उज्जृ- म्भम् ३ स्मितम् ४ उन्मिषितम् ५ विनिद्रम् ६ उन्निद्रम् ७ उन्मीलितम् ८ विजृम्भितम् ९ उद्बुद्धम् १० उद्भिदुरम् ११ भिन्नम् १२ उद्- भिन्नम् १३ हसितम् १४ विकस्वरम् १५ विक- चम् १६ व्याकोषम् १७ फुल्लम् १८ संफुल्लम् १९ [] स्फुटम् २० उदितम् २१ दलितम् २२ दीर्णम् २३ स्फुटितम् २४ उत्फुल्लम् २५ प्रफुल्लम् २६ । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, आर्य्यासप्तश- त्याम् । ४७६ । “यदवधिविवृद्धमात्रा विकसितकुसुमोत्करा शणश्रेणी । पीतांशुकप्रियेयं तदवधि पल्लीपतेः पुत्त्री ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-372-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विकसित" आता है (38)
स्मेर खिला हुआ । प्रफुल्लित । विकसितस्फुटित विकसित । खिला हुआउत्फुल्ल विकसित । फूला हुआ । प्रफुल्लित । खिला हुआप्रफुल्ल विकासयुक्त । खिला हुआ । विकसित । प्रस्फुटित । जैसे, प्रफुल्ल कुसुमप्रस्फुट विकसित । खिला हुआप्रोत्फुल्ल अच्छी तरह खिला हुआ । विकसितउत्पुट खिला हुआ । विकसितउन्मिष खिला हुआ । विकसितप्रफुल्त खिला हुआ । विकसित । प्रफुल्लबिकच विकसित । खिला हुआबिकुसा पु † वि॰ खिला हुआ । विकसितशिगुफ्ता मुकुलित । विकसित । खिला हुआप्रस्फुटित विकसित । प्रस्फुटविकच एक प्रकार के धूमकेतु । विशेष—इनकी संख्या ६५ है । ये बृहस्पति के पुत्र …हसित जो हँसा गया हो । जिसपर लोग हँसते होंप्रकट फुल्ल फूलस्फुट जो सामने दिखाई देता हो । प्रकाशित । व्यक्तस्मित मंद हास्य । धीमी हँसीअनिमिष निमेष रहीत । स्थिरदृष्टि । टकटकी बाँधकर देखने वालाउदीर्ण कथितसविकाश सविकास वि॰विमुद्र जो मुद्रांकित न हो । बिना मुहर कासंस्फुट खूब फूटा या खुल पड़ा हुआउन्मिषित खुला हुआप्रबुद्ध प्रबाध युक्त । जागा हुआप्रभिन्न पूर्ण भेदयुक्तविजृंभित जम्हाई लिया हुआउच्छ्वसित उच्छ्वासयुक्तनिष्कास निकालने की किया या भाबउन्निद्र निद्रारहितविश्लिष्ट जो अलग हो गया हो । जो मिला हुआ न हो । जिसका विश्लेषण हो चुका होविस्फुरित कपित । काँपता हुआउदीरित कथित । कहा हुआविस्फुट सुस्पष्ट । खुला हुआ । व्यक्त । प्रकट किया हुआहरा घास या पत्ती के रंग का । हरित । सब्ज । जैसे, —हरा कपड़ा, हरी पत्ती । य…उदभिन्न तोड़कर कई भागों में किया हुआ । फोड़ा हुआफलाफूला फल और फूलों से युक्त
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें