🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:43:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समाप्त
samāpta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समाप्त वि॰ [सं॰]
१. जिसका अंत हो गया हो । जो खतम या पूरा हो । जैसे,—(क) जब आप अपनी सब बातें समाप्त कर लीजिएगा, तब मैं भी कुछ कहूँगा । (ख) आपका यह ग्रंथ कबतक समाप्त होगा ।
२. निपुण । कुशल । चतुर (को॰) ।
३. परिपूर्ण (को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होता । यौ॰—समाप्तप्राय = जो लगभग समाप्त या पूर्ण हो । समा- प्तभूयिष्ठ = जो प्रायः पूरा हो गया हो । समाप्तशिक्ष = जिसने शिक्षा पूर्ण कर ली हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-आप्त mfn. completely obtained or attained or reached, concluded, completed, finished, ended, KātyŚr.; Mn.; MBh. &c.
perfect, clever, MBh. xiv, 2561
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1161,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समाप्त p. p. 1 Finished, concluded, completed. --2 Clever.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1097-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाप्त त्रि० सम् + आप--क्त । १ अवसानप्राप्ते २ सम्यक्प्राप्ते च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5232,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाप्तः, त्रि, (सम् + आप् + क्तः ।) समापन- प्राप्तः । समाप्तिविशिष्टः । यथा, -- “समाप्ते यदि जानीयान्मयैतदन्यथाकृतम् । यतस्तदन्यथाभूतं तत एव समापयेत् ॥” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-273-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समाप्त" आता है (33)
तय पूरा किया हुआ । निबटाया हुआ । समाप्त । जैसे, रास्ता तय करना । काम तय क…अवसित समाप्तपरिशिष्ट बचा हुआ । छूटा हुआ । अवशिष्ट । समाप्तपर्यवसित समाप्त । खत्मपरिनिष्ठित पूर्ण । संपन्न । समाप्तजायल जिसका नाश हो चुका हो । विनष्ट । समाप्त । बरबादअभिनिष्पन्न पूर्ण । समाप्त । सिद्धओवर समाप्त । खत्मफोत † वि॰ खत्म । समाप्तमिसमार नष्ट । समाप्त । ध्वस्तफ्ल्लाह समाप्त । नष्ट । बर्बाद । यौ॰—फनाफिल्लाह = अस्तित्व न रहना । ब्रह्मलीनअशेष शेषरहित । पुरा । समुचा । सब । तमामअस्त छिपा हुआ । तिरोहितविरत जो अनुरक्त न हो । जिसे चाह न हो । जिसका मन हटा हो । विमुख । जैसे,—स्त्…संहृत एकत्र किया हुशा । समेटा हुआअवसन्न विषादप्राप्त । विषणानिःशेष जिसमें कुछ शोष न हो । जिसका कोई अंश न रह गया हो । समूचा । सबसंपूर्ण खूब भरा हुआ । पूरी तौर से भरा हुआशामन शमनअवशेष बचा हुआ । शेष । बाकीप्रहीण परित्यक्तनिर्वृत वृक्षहीनपरिवृत्त घुमाया या लौटाया हुआउद्वस जनशून्य स्थानपरिणीत विवाहित । जिसका ब्याह हो चुका होचट्ट † वि॰खतम पूर्णअखीर अंत । छोरखलास छूटा हुआ । मुक्ततमाम पूरा । संपूर्ण । कुल । सारा । बिल्कुल । जैसे,—(क) दो ही बरस में तमाम र…ओरौता † वि॰निखूटना †पु क्रि॰ अ॰खुर्दबुर्द नष्ट भ्रष्ट
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें