🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:07:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समीप
samīpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समीप १ वि॰ [सं॰] दूर का उलटा । पास । निकट । नजदीक ।
समीप २ संज्ञा पुं॰ सामीप्य । निकटता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समीप mfn. (prob. fr. सम् + अप् and formed analogously to प्रतीप, द्वीप, अनूप; accord. to some fr. सम् + √ आप् and =, ‘easy to attain’) near (in place or time), contiguous, proximate, adjacent, close by, at hand, approaching, imminent, Kāv.; VarBṛS. &c.
समीप n. nearness, proximity, vicinity, presence, imminence (with gen. or ifc., अम्, ‘to, towards’; आत्, ‘from’; ए, ‘in the vicinity, near, close at hand, beside, in the presence of, at the time of, before, at, towards’; cf. संधिवेला-स्˚), KātyŚr.; MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1165,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समीप a. [संगता आपो यत्र] Near, close by, adjacent, at hand. --पं Proximity, vicinity (समीपं, समीपतस् and समीपे are used adverbially in the sense of ‘near, before, in the presence of’); अतः समीपे परिणेतुरिष्यते Ś. 5. 17. --Comp. --वर्तिन्, स्थ a. adjacent, neighbouring.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1099-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समीप त्रि० सङ्गता आपोऽत्र अच् समा० आत ईत्त्वम् । निकटे अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5236,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समीपः, त्रि, (सङ्गता आपो यत्र । “ऋक् पूरब्धूःपथामानक्षे ।” ५ । ४ । ७४ । इति अः । “द्ब्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत् ।” ६ । ३ । ९७ इति ईत् ।) निकटः । इत्यमरः ॥ (क्लीवेऽपि दृश्यते । यथा, मनुः । २ । १०४ । [] “अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमास्थितः । सावित्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समाहितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-277-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समीप" आता है (35)
निकट पास का । समीप का । जो दूर न होसकाश दृश्यमान । पास । निकट । समीपसविध निकट । पास । समीपसवेश निकट । समीप । पासअभ्यग्र नजदीक । समीप । नवीन । ताजाअभ्यर्ण समीप । नजदीक । पासपइ पु † अव्य॰ पास । समीपढिग पास । समीप । निकट । नजदीकझौरे समीप । पास । निकटधोरे पु † क्रि॰ वि॰ पास । निकट । समीपनजीक पु † क्रि॰ वि॰ निकट । पास । समीपनिअर पु ^१ † अव्य॰ निकट । पास । समीपनेरा निकट । पास । समीपनेरे निकट । पास । समीपपाहि पास । निकट । समीपसुलग पु अव्य॰ पास । समीप । निकटजौंरे पु † क्रि॰ वि॰ निकट । समीप । आसपाससन्निकट समीप । पास । निकटपादांतिक समीप । चरणों में । पासमुत्तसिल निकट । नजदीक । समीप । पास । लगा हुआकूल ॰ पुं॰तीर नदी का किनारा । कूल । तटअंति बड़ी बहनअंतरा मध्य । वीचअंतिक पड़ोसनिकृष्ट बुरा । अधम । नीच । तुच्छपारिमुखिक जो समक्ष हो । सामने कालग तक । पर्यंत । ताईंअपदांतर मीलाजुला । संयुक्त । अव्यवहितइंद पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'इद्र'कने † क्रि॰ वि॰उछंग पु संज्ञा पुं॰स्यो पु ^१ अव्य॰पर्यत तक । लौअर्वाक पीछे । इधर
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें