🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:02:01 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घना
ghanā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कान्तार (पुं॰/नपुं॰) (3.3.180) दुर्गम
शार्वर (3.3.197) हिंसक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घना † १ संज्ञा स्त्री॰ [प्रा॰ घणा] स्त्री । उ॰—तिहारी घना ने भैया बदनि बदी ई तुमैं र्दुगी गरे की दुलरी औरु कमारी की तगड़ी ।—पोद्दार अभि॰ ग्रं॰, पृ॰ ९१५ ।
घना २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. रुद्रजटा ।
२. भाषपर्णी ।
३. एक प्रकार का वाद्य ।
घना ३ † संज्ञा पुं॰ [सं॰ घन] पेड़ों का समूह । जंगल ।
घना ४ वि॰ [सं॰ घन] [स्त्री॰ घनी]
१. जिसके अवयव या अश पास पास सटे हों । पास पास स्थित । सघन । गझिन । गुंजान । जैसे—घना जंगल, घने बाल, घनी बुनावट ।
२. घनिष्ठ । नजदीकी । निकट का । जैसे,—हमारा उनका बहुत घना संबंध है ।
३. बहुत अधिक । ज्यादा । उ॰— उतै रुखाई है धनी, थोरी मुख पै नेह ।—रसनिधि (शब्द॰) ।
४. गाढ़ा । प्रगाढ । उ॰—अति कड़ुआ खट्टा घना रे वाको रस है भाई ।—धरम॰, पृ॰ ५ । विशेष—संख्या थी अधिकता सुचित करने के लिये इस शब्द के बहुवचन रूप 'घने' का प्रयोग होता है । वि॰ दे॰ घने ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घना (आ), f. N. of a stringed instrument
Glycine debilis, L.
a kind of creeper, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घना स्त्री घन + अस्त्यर्के अच् । १ माषपर्स्थां २ रुद्रजटायाञ्च राजनि० तयोर्निविडपत्रत्वात् तथत्विम् । ३ निविडायां स्त्रियाम् । “म्रदीयसीमपि घनाम्” (वाचम्) माथः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2788,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घना, स्त्री, (घन + टाप् ।) माषपर्णी । रुद्र- जटा । इति राजनिर्षण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-391-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घना" आता है (24)
स्त्यान घनाव्यालीन साँश्लष्ट । चिपका हुआ । घनाअविस्तृत ठसा हुआ । कम स्थान में फैला हुआ । आवि- रल । घनासघन घना । गझिन । अविरल । गुंजान । जैसे,— सघन जंगलनीलपटल घना, काला आवरणनिरंतराल अंतरालरहित । व्यवधान- विहीन । घनागफ घना । ठस । गाढा़ । गझिन । 'झीना' का उलटाघनदार घना । गुंजानगुंजान घना । अविरल । सघनगहन गंभिर । गहरा । अथाह । जैसे,—गहन जलाशयघोर भयंकर । भयानक । डरावना । विकरालबहल एक प्रकार की छतरीदार या मंडपदार गाड़ी जिसे बैल खींचते हैं । रथ के आकार…कलिल मिला जुला । ओतप्रोत । मिश्रितसंहत खुब मिला । जुटा या सटा हुआ । बिल्कुल लगा हुआ । पूर्ण संबद्धअविरल जो विरल या भिन्न न हो । मिला हुआगंभीर जिसकी थाह जल्दी न मिले । नीचा । गहरा । जैसे, गंभीर नदगह्वर दुर्गम । विषयसांद्र वन । जंगलनीरंध्र जिसमें छिद्र न हो । छिद्ररहितसुभर पु ^१ वि॰ अच्छी तरह भरा हुआ । सुपुष्टबलवान् बलिष्ठ । मजबूत । ताकतवर । जिसके शरीर में बल होसंकुलित जो संकुल या पूरा हो । भरा हुआप्रघल पु † वि॰सुगंधमूल हरफारेवड़ी । लवलीफल । विशेष—वैद्यक में इसे रुधिरविकार, बवासीर, कफपित्त…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें