🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:13:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सत्ता
sattā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सत्ता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. होने का भाव । अस्तित्व । हस्ती । होना भाव ।
२. शक्ति, दम ।
३. वास्तविकता । यथार्थता (को॰) ।
४. जाति का एक भेद (को॰) ।
५. उत्तमता । श्रेष्ठता (को॰) ।
६. अधिकार । प्रभुत्व । हुकूमत । (मराठी से गृहीत) । मुहा॰—सत्ता चलाना = अधिकार जताना । हुकूमत करना । उ॰—जो लोग असभ्य है, जंगली है उनपर सत्ता चलाने (हुकूमत करने) में अनिबंध शासन अच्छा होता है ।—महावीर-—प्रसाद द्विवेदी (शब्द॰) ।
सत्ता २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सप्तक, या हिं॰ सात] ताश या गंजीफे का वह पत्ता जिसमें सात बूटियाँ हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्—ता f. existence, being, Up.; Kaṇ.; Tarkas. &c.
a partic. Jāti (in phil.), MW.
goodness, excellence, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1134,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्ता 1 Existence, entity, being. --2 Actual existence, reality. --3 The highest Jāti or generality; द्रव्यादित्रिकवृत्तिस्तु सत्ता परतयोच्यते. --4 Goodness, excellence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1083-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्ता स्त्री सतोभावः तल् । १ द्रव्यगुणकर्मवृत्तौ २ जातिभेदे “द्रव्यादित्रिकवृत्तिस्तु सत्ता परतयोच्यते” भाषा० । जाति- शब्दे ३० ९३ पृ० दृश्यम् । ३ विद्यमानतायाञ्च विद्यमा- नत्वं च कालसम्बन्धः । आत्मधारणानुकूलव्यापार इति शब्दिकाः “आत्मानमात्मना बिभ्रदस्तीति व्यपदिश्यते । अन्तर्भावाच्च तेनासौ कर्मणा न सकर्मकः” हरिः । तत्र विद्यमानता च वेदान्तमते त्रिविधा पारमर्थिकी १ ब्रह्मणः त्रैकालिकाबाध्यत्वरूपा व्यावहारिकी १ घटादीनां सा च तत्त्वज्ञाननाश्या प्रातीतिकी ३ शुक्तिरजतादेः सा चाधिष्ठानसाक्षात्कारनाश्या । ब्रह्मसत्तयैव सर्वेषां स- क्ताव्यवहारः सदुत्पन्नत्वात् इति वेदान्तिनः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5205,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्ता, स्त्री, जातिविशेषः । इति भाषापरिच्छेदा ॥ (सतो भावः । सत् + तल् ।) विद्यमानता । [] यथा । यद्यपि पापस्य कार्य्यानन्वितत्वेन तत्- सत्तायामप्रामाण्यं प्रतिभाति । इति प्राय- श्चित्ततत्त्वम् ॥ साधुता । सतो भाय इत्यर्थे सच्छब्दात् तप्रत्ययेन निष्पन्ना ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-224-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सत्ता" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें