🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:59:19 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जन्म
janma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रभव (3.3.221) पहली
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जन्म संज्ञा पुं॰ [सं॰ जन्मन्]
१. गर्भ में से निकलकर जीवन धारण करने की क्रिया । उत्पत्ति । पैदाइश । यौ॰—जन्माध । जन्माष्टमी । जन्मतिथि । जन्मभूमि । जन्मपंजी जन्मपत्री । जन्माष्टमी । जन्मदिवस= जन्मदिन । जन्म- कुंडली । जन्ममरण । जन्मदाता । जन्मदात्री । जन्मनाम । जन्मलग्न, आदि । पर्या॰—जनु । जन । जनि । उद्भव । जनी । प्रभव । भाव । भव । संभव । जनू । प्रजनन । जाति । क्रि॰ प्र॰—देना ।—धारना ।—लेना । मुहा॰—जन्म लेना = उत्पन्न होना । पैदा होना ।
२. अस्तित्व प्रास करने का काम । आविभवि । जैसे,—इस वर्ष कई नए पत्रों ने जन्म लिया है ।
३. जीवन । जिंदगी । मुहा॰—जन्म बिगड़ना = बेधर्म होना । धर्म नष्ट होना । जन्म बिगाड़ना=(१) अशोभन और अनुचित कामों मों लगे रहना । (२) दे॰ 'जन्म हारना' । जन्म जन्म = सदा । नित्य । जन्म जन्मांतर=सदा । प्रत्येक जन्म में । जन्म में थूकना † = घृणापूर्वक धिक्कारना । जन्म हारना = (१) व्यर्थ जन्म खोना । (२) दूसरे का दास होकर रहना ।
४. फलित ज्योतिष के अनुसार जन्मकुंडली का वह लग्न जिसमें कुंडलीवाले जातक का जन्म हुआ हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जन्म in comp. for ˚न्मन्
जन्म n. birth, L., Sch.
जन्म ind., through the whole life, HPariś. iv, 7
जन्म ˚न्मन्, &c. See √ जन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (411,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जन्मं1 Birth. [1] Correction submitted by on 20151201. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/163. note: unneeded M.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0506-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जन्म न० जन--बा० मन् । जन्मनि भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3026,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जन्म" आता है (35)
भव उत्पत्ति । जन्मजनि उत्पति । जन्म । पैदाइशजात जन्मसंभव उत्पत्ति । जन्म । पैदाइश । जैसे,— कुमारसंभवसूतक जन्मउत्पत्ति उदगम । पैदाइश । जन्म । उदभवआजान जन्म । जननआजाति जन्म । उर्त्पतिसमुद्भव उत्पत्ति । जन्मजनू उत्पत्ति । जन्मअधिजनन जन्मजनिमा उत्पत्ति । जन्मप्राग्भव जन्मस्थूलभाव सूक्ष्म से स्थूलत्व की प्राप्ति । उत्पत्ति । संभव । जन्मसमुद्भूति उत्पन्न होने की किया । उत्पत्ति । जन्मजनम उत्पत्ति । जन्म । दे॰ 'जन्म'जम्मण पु † संज्ञा पुं॰ उत्पत्ति । जन्म । पैदाइशपैदाइश उत्पत्ति । जन्मजनन उत्पत्ति । उदभवभवन घर । मकानसूति पु ^१ संज्ञा स्त्री॰ याद । सुधिसृति मार्ग । रास्ताअवतार उतरना । नीचे आनाजन्यु अग्निप्रभव उत्पत्ति का कारण । उत्पत्तिहेतुप्रसव बच्चा जनने की क्रिया । जनन । प्रसूतिसाध्य सम । (९) प्राप्ति सम । (१०) अप्राप्ति सम । (११) प्रसंग सम । (१२) प्रति…प्रजनन संतान उत्पन्न करने का कामअलय बिना घरवाला । चलता फिरता । जिसका नाश न होआजानि जननी । मातादेहधारण शरीररक्षा । जीवनरक्षाभाउ पु † ^१ संज्ञा पुं॰उदभव पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'उदभव'इब्तिदा आरंभ । आदि । शुरूज हिंदी वरणमाला में चवर्ग के अंतर्गत एक व्यंजन वर्ण । यह स्पर्श वर्ण है …
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें