🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:31:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सहित
sahita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सहित १ अव्य॰ [सं॰]
१. साथ । समेत । संग । युक्त । जैसे,—सीता और लक्षमण सहित रामजी वन गए थे ।
सहित २ वि॰
१. युक्त । साथ ।
२. बर्दाश्त या सहन किया हुआ । झेला या भोगा हुआ ।
३. (ज्यौतिष) किसी के साथ लगा हुआ या संयुक्त [को॰] ।
सहित ३ संज्ञा पुं॰ वह धनुष जो ३०० पल का वजन सँभाल सकता हो [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सहित mfn. (for 2. See p. 1195, col. 1) borne, endured, supported, W.
2. सहित mf(आ)n. (for 1. See p. 1193, col. 2) = संहित (cf. Pāṇ. vi, 1, 144, Vārtt. 1, Pat.), joined, conjoined, united (du. ‘both together’; pl. [also with सर्वे], ‘all t˚’)
accompanied or attended by, associated or connected with, possessed of (instr. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
attached or cleaving to, KātyŚr.
being quite near, ib.; MBh.
(in astron.) being in conjunction with (instr. or comp.), VarBṛS.
सहित n. a bow weighing 300 Palas, L.
सहित See p. 1193, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1193,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहित a. 1 Accompanied or attended by, together with, united or associated with; पवनाग्निसमागमो ह्ययं सहितं ब्रह्म यदस्त्रतेजसा R. 8. 4. --2 Borne, endured. --तं ind. Together with, with.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1112-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहित त्रि० सम्यक् हितः समोऽन्त्यलोपः । १ सम्यगहिते सह--क्त वा इट् सह + इतच् वा । २ समभिव्याहृते सि० कौ० ३ हितेन सहिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5268,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहितः, त्रि, (सं + धा + क्तः । “समो वा हित- ततयोः ।” ६ । १ । १४४ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या मलोपः ।) सहशब्दात् इतच्प्रत्ययेन च निष्पन्नः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ समभिव्याहृतः । संयुक्तः । (मिलितः । यथा, मनुः । ९ । २१२ । “सोदर्य्या विभजेरंस्तं समेत्य सहिताः समम् । भ्रातरो ये च संसृष्टा भगिन्यश्च सनाभयः ॥”) संहितः । सम्यघितः । इति मुग्धबोधव्याक- रणम् ॥ हितेन सह वर्त्तमानश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-317-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सहित" आता है (33)
सह सहित । समेतयुत युक्त । सहितअन्वित युक्त । सहित । शामिल । मिला हुआउपेत युक्त । सहितसत्रा सहित । साथअक्त व्याप्त । संकुल । २ लिप्त । लिया हुआसंहत खुब मिला । जुटा या सटा हुआ । बिल्कुल लगा हुआ । पूर्ण संबद्धयुक्त एक साथ किया हुआ । जुड़ा हुआ । किसी के साथ मिला हुआशीलित बारंबार किया हुआ । अभ्यस्त । प्रयुक्तसंयुत जुड़ा हुआ । मिला हुआ । बँधा हुआप्रयुत खूब मिला हुआसंपन्न पूरा किया हुआ । पूर्ण । सिद्ध । साधित । सुकम्मलसंबद्ध बँधा हुआ । जुड़ा हुआ । लगा हुआसंवलित भिड़ा हुआ । जुटा हुआ (शत्रु से)संयुक्त जुड़ा हुआ । लगा हुआसमन्वित मिला हुआ । संयुक्तसनाथ जिसकी रक्षा करनेवाला कोई स्वामी हो । जिसके उपर कोई मददगार या सरपरस्त ह…अभिरत लीन । अनुरक्तसंभूत एक साथ उत्पन्न या आगत । किसी के साथ जात, रचित या निर्मितसंभृत एकत्र । इकट्ठा । जमा किया हुआ । बटोरा हुआसंहित बि॰पुरःसर अग्रगंता । अगुआविभूषित गहनों आदि से सजाया हुआसंवृत्त आच्छादित । ढका हुआ । बंद किया हुआविष्ट प्रविष्ट । घुसा हुआपूर्वक पुरखा । बापदादा । पूर्वजसमायुत संयुक्त । साथ मिलाया हुआसमायुक्त साथ जोड़ा हुआ । संघटित । संयुक्तमै पु ^१ अव्य॰ दे॰ 'मय'कहत दुर्भक्ष । अकालस्यो पु ^१ अव्य॰विमंडित अलंकृत । सजा हुआसार्द्ध जिसमें पूरे के अतिरिक्त आधा भी मिला या लगा हो । अर्धयुक्त
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें