🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:43:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बाढ
bāḍha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अतिशय के और नाम (1.1.82) तीव्र · एकान्त · नितान्त · गाढ · दृढ
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बाढ or बाळ्ह, mfn. (√ बंह्; cf. Pāṇ. v, 3, 63) strong, mighty (only ibc. and in बाळ्हे ind.), loudly, strongly, mightily, RV.;
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (727,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बाढ a. (compar. साधीयस्; superl. साधिष्ठ) 1 Firm, strong. --2 Much, excessive. --3 Loud. --ढं ind. 1 Assuredly, certainly, surely, really; oh yes (in answer to questions); चाणक्यः --चंदनदास एष ते निश्चयः । चंदन-बाढं एष मे स्थिरो निश्चयः Mu. 1; बाढमेषु दिवसेषु पार्थिवः कर्म साधयति पुत्रजन्मने R. 19. 52. --2 Very well, be it so, good. --3 Exceedingly, very much; Śi. 9. 77.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0793-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बाढं, क्ली, (बाह प्रयत्ने + क्तः । “क्षुब्धस्वान्त- ध्वान्तेति ।” ७ । २ । १८ । इति निपातनात् साधुः ।) अतिशयः । (यथा, कथासरित्- सागरे । २४ । ६८ । “बाढं मया सा नगरी दृष्टा विद्यार्थिना सता ॥”) प्रतिज्ञा । इत्यमरः । ३ । ३ । ४४ ॥ बाढमित्य- व्ययमपीति वृद्धाः । इति भरतः ॥ “बाढं त्रिषु दृढे क्लीवमनुमत्यामथ त्रिषु ॥” इति नानार्थरत्नमाला ॥ (सत्यम् । यथा, रघुः । १९ । ५२ । “बाढमेषु दिवषेषु पार्थवः कर्म्म साधयति पुत्त्रजन्मने ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-413-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "बाढ" आता है (24)
आप्लाव पानी का बढ़ना । बाढ़उपप्लव बाढ़प्लावन बाढ़ । सैलाब । जैसे जलप्लावनविसर्पण फैलना । फैलाव । वृद्धि । बाढ़औघ जलप्लावन । बाढ़आपूर बाढ़ । बाढ़ का वेग । बहावशल्प बाढ़फपक बढ़ती । बाढ़बहिया बाढ़ । प्लावनसैलाब बाढ़ । जलप्लावनऐल इला का पुत्र पुरुरवाअणि कोर । नोक । मुनईपूर दारु अगर । दाहगुरुवमन धारा घोड़े की चाल । विशेष— प्राचीन भारतवासियों ने घोड़ों की पाँच प्रकार की …प्लवन उछलना । कूदनाअभिप्लव उपद्रव । उत्पात । फसादप्राग्भार पर्वत के आगे का भागधोर पास । सामीप्य । निकटताविवृद्धि उन्नतिसैल पु ‡ ^१ संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'सैर'उठान उठना । उठने की क्रियाउलेल पु संज्ञाकरगी चीनी के कारखाने में साफ की हुई चीनी बटोरने की खुरचनी । पु †
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें