🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:27:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

महिमा
mahimā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विभूति, भूति और ऐश्वर्य (1.1.44) विभूति · भूति · ऐश्वर्य · अणिमा · गरिमा · लघिमा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महिमा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ महिमन्] महत्व । महात्म्य । बड़ाई । गौरव । उ॰—सबही हंसा एक सरीखा अब गुरु महिमा को कौन । विशेषा ।—कबीर सा॰, पृ॰ ९५४ ।
२. प्रभाव । प्रताप । उ॰—सुनि आचरज करइ जनि कोई । सत संगति महिमा नहिं गोई ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. आणिमा आदि आठ प्रकार की सिद्धियों या ऐश्वर्यें में से पाँचवीं जिससे सिद्ध योगी अपने आपको बहुत बड़ा बना लेता है । यौ॰—महिमाधर=महिमावान् । उ॰—जागी विश्वाश्रय महिमा- धर फिर देखा ।—तुलसी॰, पृ॰ १३ । महिमान्वित=दे॰ महिमावान् । महिमामांडत=गौरवयुक्त । महिमामय= दे॰ 'महिमावान् । महिमामयी=महिमायुक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महिमा f. = महिमन्, greatness &c., R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (803,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महिमा, [न्] पुं, (महतो भावः । महत् + “पृथ्वा- दिभ्य इमनिज् वा ।” ५ । १ । १२२ । इति इमनिच् । ततः “टेः ।” ६ । ४ । १५५ । इति टिलोपः ।) शिवस्याष्टैश्वर्य्यान्तर्गतैश्वर्य्यविशेषः । इति हेम- चन्द्रः । २ । ११६ ॥ स च महत्त्वं येन चतुर्द्दश भुवनान्यस्योदरे वर्त्तन्ते । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (तदुक्तं यथा, -- “अणिमा लघिमा प्राप्तिः प्राकाम्यं महिमा तथा । ईशित्वञ्च वशित्वञ्च तथा कामावसायिता ॥” माहात्म्यम् । यथा, भागवते । ८ । ५ । १३ । “त्वया संकथ्यमानेन महिम्ना सात्वतां पतेः । नाति तृप्यति मे चित्तं सुचिरं तापतापितम् ।”) उत्कर्षः । यथा, पुराणम् । “अधोऽधः पश्यतः कस्य महिमा नोपजायते । उपर्य्युपरि पश्यन्तः सर्व्व एव दरिद्रति ॥” (मन्त्रिविशेषस्य सुतः । यथा, राजतरङ्गि- ण्याम् । ६ । २२० । “सम्भूय चक्रुर्द्वैराज्यं महिम्नः पक्षमाश्रितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-677-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "महिमा" आता है (15)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें