🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:18:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मैथुन
maithuna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दाम्पत्य-सम्बन्ध (2.7.61) व्यवाय · ग्राम्यधर्म · निधुवन · रत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मैथुन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्त्री के साथ पुरूष का समागम । संभोग । रतिक्रीड़ा ।
२. विवाह संस्कार (को॰) ।
३. अग्न्या- धान (को॰) । यौ॰—मैथुनगमन = संभोग । रतिक्रीड़ा । मैथुनज्वर = कामज्वर । मैथुनवैराग्य = रति या संभोग से विरत हो जाना । इंद्रिय- निग्रह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मैथुन mf(ई)n. (fr. मिथुन) paired, coupled, forming a pair or one of each sex, BhP.
connected by marriage, PārGṛ.
relating or belonging to copulation, KaṭhUp.; Mn.; MBh. (with भोग m. carnal enjoyment; with धर्म m. ‘sexual law’, copulation; with वासस् n. a garment worn during cop˚)
मैथुन n. (ifc. f(आ). ) copulation, sexual intercourse or union, marriage, ŚBr. &c. &c. (acc. with √ आस्, इ, गम्, चर्; dat. with उप-√ गम्, or उप√ क्रम्, to have sexual intercourse)
मैथुन n. union, connection, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (834,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मैथुन a. (नी f.) [मिथुपेन निर्वृत्तं अण्] 1 Paired, coupled. --2 United by marriage. --3 Relating to copula tion. --नं 1 Copulation, sexual union; मृतं मैथुनमप्रजं Pt. 2. 94. --2 Marriage. --3 Union, connection. --4 Consecrating the fire (अग्न्याधान). --Comp. --ज्वरः the excitement of sexual passion. --धर्मिन् a. copulating. --वैराग्यं abstinence from sexual intercourse.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0879-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मैथुन न० मिथुनेन स्त्रीपुंसाभ्यां निर्वृत्तम् अण् । १ अग्न्या- धानादौ, कर्मणि “सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने” इति स्मृतिः । अग्न्याधाने हि सपत्नीकस्यैवाधि- कार इति तस्य तत्साध्यत्वम् । २ स्त्रीपुंससङ्गमरूपे ग्राम्यधर्मे च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4765,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मैथुन" आता है (60)
रत मैथुन । प्रसंगनिधुवन मैथुनऔपस्थ्य मैथुन । संभोग । सहवासयाभ मैथुनसुरत रतिक्रीड़ा । कामकेलि । संभोग । मैथुनसमीचक प्रसंग । मैथुन । संभोगरतिलक्ष मैथुन । प्रसंगग्राम्यधर्म मैथुन । स्त्रीप्रसंगयभन मैथुन । रति । संभोगमिथुनीभाव संभोग । मैथुनरतिक्रिया मैथुन । संभोगअंगसंग रति । संयोग । मैथुन । संभोगरेतःसेक मैथुन । संभोगशैश्न्य संभोग । मैथुन । रतिस्त्रीकरण संभोग । मैथुनस्त्रीगमन संसर्ग । संभोग । मैथुनस्त्रीबंध संभोग । मैथुनस्त्रीभोग मैथुन । प्रसंगस्त्रीसंग संभोग । मैथुन । प्रसंगस्त्रीसुख मैथुनग्राम्यसुख मैथुन । स्त्रीप्रसंगमन्मथयुद्ध कामवासना की तुष्टी । स्त्रीसंभोग । मैथुनस्त्रीसंभोग मैथुन । प्रसंगस्त्रीप्रसंग मैथुन । संभोगस्त्रीसंसर्ग संभोग । मैथुन । प्रसंगजभन मैथुन । स्त्री—प्रसंगचुदाई चोदने का क्रिया या भाव । स्त्री- प्रसंग । मैथुनपरसंग पु संज्ञा पुं॰ स्त्री॰-पुरुष-संयोग । मैथुन । दे॰ 'प्रसंग'रतिकलह मैथुन । संभोग । विलासरतिदान संभोग । मैथुनरतिसमर संभाग । मैथुनगम राह । मार्ग । रास्तागमन जाना । चलना । यात्रा करनारति कामदेव की पत्नी जो दक्ष प्रजापति की कन्या मानी जाती है । विशेष दे॰ 'का…रमण आनंदोत्पादक क्रिया । विलास । क्रिड़ा । कोलिशयन निद्रा लेने या सोने की क्रिया । सोनाकेलि खेल । क्रीड़ापरिमल सुवास । उत्तम गंध । खुशबूसंगति मिलने की क्रिया । मेल । मिलापसंभोग किसी वस्तु का भली भाँति उपयोग । सुखपूर्वक व्यवहारसंवास साथ बसना या रहनाधर्षित जिसका धर्षण किया गया हो । दबाया या दमन किया हुआ । परिभूत । हराया हुआव्यवाय तेज । प्रकाशअभिमानित वह जिसमें अभिमान होसमागम आगमन । आना । जैसे,—इस बार यहाँ बहुत से विद्वानों का समागम होगारतिरमण कामदेवस्त्रीधर्म का रजस्वला होना । रजोदर्शनअप्ययन मेल । योग । संयोगपरिभोग बिना अधिकार के परकीय वस्तु का उपभोगमहासुख श्रृंगार । सजावटसंग्रहण को हर ले जाने की क्रियासमुपभोग उपभोग करना । व्यबहार में लानाग्रामधर्म ग्रामीण परंपराएँ । गाँव की रीति- नीतिरती पु † ^१ संज्ञा स्त्री॰सहवास एक साथ रहने का व्यापार । संग । साथसमागमन समागम की क्रिया या भाव । मिलने की स्थितिसांघाटिका वह स्त्री जो प्रेमी और प्रेमिका का संयोग कराती हो । कुटनी । दूतीस्त्रीकृत वह कार्य आदि जो स्त्री द्रारा किया गया होलका दे॰ 'लक्का'शहवत कामानुरता । काम का उद्रेक । स्त्री- प्रसंग की प्रबल आकांक्षा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें