🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:02:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्रेणी
śreṇī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्रेणी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दे॰ श्रेणि ।
२. समान व्यवसायियों का दल । उ॰—यहाँ भी व्यवसायियों को श्रेणियाँ थीं, जैसे कि गोवर्धन में २,॰॰० जुलाहों को एक श्रेणी थी ।—हिंदु॰ सभ्यता, पृ॰ ३१८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रेणी f. a line, row &c. (= श्रेणि), Mn.; MBh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1102,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रेणी1 1 A succession of distinct things. --2 (In math.) Progression. --3 Sequence. [1] Correction submitted by on 20170110. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/332,.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1061-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रेणि(णी) स्त्री श्रि--णि वा ङीप् । विच्छेदरहितायां पङक्तौ अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5156,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रेणी, स्त्री, (श्रेणि + कृदिकारादिति ङीष् ।) श्रेणिः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, रघुः । १ । ४१ । “श्रेणीबन्धात् वितन्वद्भिरस्तम्भां तोरणस्रजम् । सारसैः कलनिर्ह्रादैः कचिदुन्नमिताननौ ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-171-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्रेणी" आता है (34)
आवलि पँत्कि । पाँत । अनुक्रमिकता । श्रेणी । कतारराजी पंक्ति । श्रेणीवर्ग एक ही प्रकार की अनेक वस्तुओं का समूह । जाति । कोटि । गण । श्रेणीधोरणि श्रेणी । परंपरापरिपाटी क्रम । श्रेणी । सिलसिलामंडलिका गोष्ठी । समुदाय । समूह । श्रेणीकतार पंक्ति । पाँति । श्रेणी । लैनाठाटी † संज्ञा स्त्री॰ ठट । समूह । श्रेणीक्लास कक्षा । श्रेणी । दरजा । जमाअतदर्जा ऊँचाई निचाई के क्रम के विचार से निश्चित स्थान । श्रेणी । कोटि । वर्ग ।…सीरीज एक ही वस्तु का लगातार क्रम । सिलसिला । श्रेणी । लड़ी । माला । जैसे,—बा…जात जन्मकोटि धनुष का सिरा । कमान का गोशापाटी परिपाटी । अनुक्रम । रीतिपालि कर्णलताग्र । कान की लौ । कान के पुट के नीचे का मुलायम चमड़ा । विशेष— प…पंक्ति ऐसा समूह जिसमें बहुत सी (विशेषतः एक ही या एक ही प्रकार की) वस्तुएँ एक …परिक्रम टहलना । घूमनाआभिजात्य उच्च कुल में पैदा होने का भाव । कुलीनतावली झुर्री । शिकनकक्षा परिधिधारणी नाड़िका । नाड़ीअवली पु संज्ञा स्त्री॰वर्गणा गुणन । घातअली पु ^१ संज्ञा स्त्री॰दफा बार । बेर । जैसे,—(क) हम तुम्हारे यहाँ कल दो दफा गए थे । (ख) उसे कई दफ…कलास बहुत प्राचीन समय का एक बाजा जिसपर चमड़ा चढ़ा रहता हैजमात बहुत से मनुष्यों का समूह । आदमियों का गिरोह या जत्था । जैसे, साघुओं की…मिसल सिक्खों के वे अनेक समूह जो अलग अलग नायकों की अधीनता में स्वतंत्र हो गए…डिवीजन वह भूभाग जिसके अंतर्गत कई जिले हों । कमिश्नरी । जैसे, बनारस डिविजनहैसियत योग्यता । सामर्थ्य । शाक्तिसिलसिला बँधा हुआ तार । क्रम । परंपराप्रदिपद् मार्ग । रास्ताश्रृंखला क्रम । सिलसिलास्टैंडर्ड शुद्धता या श्रेष्ठता के विचार से निश्चित गुण की उच्च मात्रा या स्वरूप …
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें