🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:47:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्राप्त
prāpta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्राप्त (3.1.85) प्रणिहित
(विशेष्य के अनुसार लिङ्ग वाले —) 'अर्थ' अन्त वाले समास (द्विजार्थः सूप (3.5.43) अर्थ · अलम् · आपन्न
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्राप्त वि॰ [सं॰]
१. लब्ध । प्रस्थापित ।
२. उत्पन्न ।
३. समु- पस्थित । उ॰—भरत, अपराधी भरत, है प्राप्त । —साकेत, पृ॰ १८६ ।
४. पाया हुआ । जो मिला हो ।
५. सहा हुआ । भोगा हुआ (को॰) ।
६. पूर्ण किया हुआ (को॰) ।
७. उचित । ठीक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्राप्त mfn. attained to, reached, arrived at, met with, found, incurred, got, acquired, gained, Mn.; MBh. &c.
one who has attained to or reached &c. (acc. or comp.), AV. &c. &c.
come to (acc.), arrived, present (प्राप्तेषु कालेषु, at certain periods), Mn.; MBh. &c.
accomplished, complete, mature, full-grown (see अ-प्र्˚)
(in med.) indicated, serving the purpose, Suśr.
(in gram.) obtained or following from a rule, valid (इति प्राप्ते, ‘while this follows from a preceding rule’), Pāṇ. i, 1, 34, Sch. &c.
fixed, placed, L.
proper, right, L.
प्राप्त m. pl. N. of a people, MārkP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (707,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्राप्त p. p. 1 Got, obtained, won, acquired. --2 Reached, attained to. --3 Met with, found. --4 Incurred, suffered, endured. --5 Arrived, come, present. --6 Completed. --7 Proper, right. --8 Following from a rule. --9 Described (as a symptom). --10 Fixed, placed. --Comp. --अनुज्ञ a. [] one who has got permission to go, allowed to depart. --अपराध a. guilty of an offence. --अर्थ a. successful. --(र्थः) an object gained. --अवसर a. {1} finding occasion or opportunity. {2} timely, seasonable. --(रः) a fit or suitable time. --उदय a. one who has attained rise or exaltation. --कारिन् a. doing what is right. --काल a. {1} opportune, seasonable; suitable, see अप्राप्तकाल. {2} marriageable. {3} fated, destined. --(लः) a fit time, suitable or favourable moment. --(लं) ind. seasonably, opportunely, timely; Pt. 1. 63. --जीवन a. revived, restored to life. --दोष a. guilty. --पंचत्व a. resolved into the five elements, i. e. dead; cf. पंचत्व. --प्रसव a. {1} delivered of a child. {2} near her confinement; U. 7. 2. --बुद्धि a. {1} recovering, regaining one's consciousness. {2} instructed, enlightened. --भारः a beast of burden. --मनोरथ a. one who has obtained his desired object. --यौवन a. being in the bloom of youth, arrived at the age of puberty, youthful. --रूप a. {1} handsome, beautiful. {2} wise, learned. {3} charming, attractive. {4} fit, proper, worthy. --व्यवहार a. come of age, being able and legally authorised to manage his own affairs (opp. ‘minor’). --श्री a. one who owes his rise (to another); Ku. 2. 55; Pt. 1. 245.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0774-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्राप्त त्रि० प्र + आप--कर्मणि कर्त्तरि वा क्त । १ लब्धे २ आसा- दिते ३ भूते अमरः । ४ उपस्थिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4525,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्राप्तः, त्रि, (प्र + आप् + क्त ।) प्रस्थापितः । तत्पर्य्यायः । प्रणिहितः २ । लब्धः । तत्पर्य्यायः । विन्नः २ भावितः ३ आसादितः ४ भूतः ५ । इत्यमरः । ३ । १ । ८६, ३ । १ । १०४ ॥ (उत्पन्नः । समुपस्थितः । यथा, मनुः । ११ । १२२ । “एतस्मिन्नेनसि प्राप्ते वसित्वा गर्द्दभाजिनम् । सप्तागारांश्चरेद्भैक्ष्यं स्वकर्म्म परिकीर्त्तयन् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-318-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्राप्त" आता है (60)
आगत आया हुआ । प्राप्त । उपस्थित । यौ॰—अभ्यागत । आगतपतिका । क्रमागत । स्वाग…उपगत प्राप्त । उपस्थित । सामने आया हुआलब्ध मिला हुआ । पाया हुआ । प्राप्तआसन्न निकट आया हुआ । समीपस्थ । प्राप्त । यौ॰—आसन्नकाल= (१) प्राप्तकाल । आया …आसादित प्राप्त । उपलब्धउपात्त प्राप्तउपसृष्ट लिया हुया । प्राप्तप्रपन्न प्राप्तअभ्युपगत पास गया हुआ । सामने आया हुआ । प्राप्तआत्त लिया हुआ । प्राप्त । गृहीतअधिगत प्राप्त । पाया हुआअवाप्त प्राप्त । लब्धउपलब्ध पाया हुआ । प्राप्तअभ्यात्त प्राप्त । मिला हुआसंविष्ट आगत । प्राप्त । पहुँचा हुआसमासन्न प्राप्त । पहुँचा हुआ । जो आ गया होलब्धक प्राप्त । उपलब्ध । मिला हुआ (को॰)वासिल पहुँचाया हुआ । प्राप्तसंलब्ध प्राप्त । पाया हुआ । गृहीतसमधिगत पास पहुँचा हुआ । निकट आया हुआ । प्राप्तहस्तगत हाथ में आया हुआ । प्राप्त । लब्ध । हासिल । जैसे,—वह पुस्तक किसी प्रकार…उपजुष्ट प्राप्त । गृहीतसमादत्त प्राप्त । गृहीत । जिसे ले लिया गया होसमुपागत पास आया या पहुँचा हुआ । प्राप्तअनुवित्त प्राप्त । उपलब्धप्रतीष्ट स्वीकृत । प्राप्तकरगत हाथ में रखा हुआ । हुस्तगत । प्राप्त । प्रस्तुतनीत लाय हुआ । पहुँचाया हुआउदूढ विवाहितउपनत पास आया हुआकलित विदित । ख्यात । उक्तलगित संलग्न । सयुक्त । संबंधितआपन्न आपदग्रस्त । दुःखीपरिगत गत । बीता हुआ । गया गुजरापातुक पतनशील । गिरनेवालाविन्न जाना हुआ । ज्ञातसिद्ध जिसका साधन हो चुका हो । जो पूरा हो गया हो । जो किया जा चुका हो । सपन्न…आयुक्त नियुक्तसमासक्त लगा हुआ । जुड़ा हुआ । अनुस्यूतपर्याप्त पूरा । काफी । यथेष्टप्रणिहित जिसकी स्थापना की गई हो । स्थापितप्रस्तुत जिसकी स्तुति या प्रशंसा की गई होसंक्रांत दायभाग के अनुसार वह धन जो कई पीढियों से चला आया होउपपन्न पास आया हुआ । पहुँचा हुआसंसिद्ध पूर्णतया संपन्न । अच्छी तरह किया हुआसमासादित निकटस्थ । समीपस्थलात पैर । पाँव । पदवहित ढोया हुआ । वहन किया हुआसंजात उत्पन्नप्रापित जो ले जाया गया होसंगृहीत संग्रह किया हुआ । एकत्र किया हुआ । जमा किया हुआ । संकलितवेदुक जाननेवाला । ज्ञातासंयात एक साथ गया हुआ । साथ साथ लगा हुआस्पृत जीता हुआ । विजितअर्जित संग्रह किया हुआ । संग्रहीतसाधनीय साधना करने के योग्य । साधने या सिद्ध करने लायकसंराद्ध संपन्न । पूरा किया हुआसमुपस्थित पहुँचा हुआ । उपस्थितजुरी धीमा ज्वर । हरारतपैदा उत्पन्न । जन्मा हुआ । प्रसूत । जो पहले न रहा हो, नया प्रकट हुआ हो । जै…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें