🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:16:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

फल
phala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वृक्ष का फल (2.4.15) सस्य
हल का (लोहे का) फाल (2.9.14) निरीश · कुटक · फाल · कृषक
व्युष्टि (3.3.45) समृद्धि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फल संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वनस्पति में होनेवाला वह बीच अथवा पोषक द्रव्य या गूदे से परिपूर्ण बीजकोश जो किसी विशिष्ट ऋतु में फूलों के आने के बाद उत्पन्न होता है । विशेष— वैज्ञानिक दृष्टि से बीज (दाने, अनाज आदि) और बीजकोश (साधारण बोलचालवाले अर्थ में फल) में कोई अंतर नहीं माना जाता, परंतु व्यवहार में यह अंतर बहुत ही प्रत्यक्ष है । यद्यपि गेहूँ, चना, जौ, मटर, आम, कटहल, अंगूर, अनार, सेव, बादास, किशमिश आदि सभी वैज्ञानिक दृष्टि से फल हैं, पर व्यवहार में लोग गेहूँ, चने, जौ, मटर आदि की गिनती बीज या अनाज में और आम, कटहल, अनार, सेब आदि करी गिनती फलों में करते हैं । फल प्रायः मनुष्यों और पशुपक्षियों आदि के खाने के काम में आते हैं । इनके अनेक भेद भी होते हैं । कुछ में केवल एक ही बीज या गुठली रहती है, कुछ में अनेक । इसी प्रकार कुछ के ऊपर बहुत ही मुलायम और हलका आवरण या छिलका रहता है, कुछ के ऊपर बहुत कड़ा या काँटेदार रहता है ।
२. लाभ । उ॰— फल कारण सेवा करे निशदिन जाँचे राम । कहै कबीर सेवक नहीं चहै चौगुनो दाम ।—कबीर (शब्द॰) ।
३. प्रयत्न वा क्रिया का परिणाम । नतीजा । उ॰— (क) सुनहु सभासद सकल सुनिंदा । कही सुनी जिन संकर निंदा । सो फल तुरत लहब सब काहू । भली भाँति पछिताब पिताहू ।— तुलसी (शब्द॰) । (ख)तब हरि कह्यो कोऊ जनि डरियो अबहिं तुरत मैं जैहौं । बालक ध्रुव वन करत गहन तप ताहि तुरत फल दैहौं ।—सूर (शब्द॰) ।
४. धर्म या परलोक की दृष्टि से कर्म का परिणाम जो सुख और दुःख है । कर्मभोग । उ॰— (क) कोउ कह जो भल अहइ विधाता । सब कहँ सुनिय उचित फलदाता ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) सो फल मोहि विधाता दीन्हा । जो कछु उचित रहा सो कीन्हा ।—तुलसी (शब्द॰) ।
५. गुण । प्रभाव । उ॰— (क) नाम प्रभाव जानु सिव नीके । कालकूट फल दीन्ह अमी के ।— तुलसी (शब्द॰) । (ख) मज्जन फल पेखिय ततकाला । काक होंहि पिक बकउ मराला ।— तुलसी (शब्द॰) ।
६. शुभ कर्मों के परिणाम जो संख्या में चार माने जाते हैं और जिनके नाम धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष हैं । उ॰— (क) सेवत तोहि सुलभ फल चारी बरदायिनि त्रिपुरारि पियारी ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) आनंद महँ आनँद अबध आनँद बधावन होइ । उपमा कहौं चारि फल की, मोको भलो न कहैंगो कवि कोइ ।— तुलसी (शब्द॰) । (ग) होइ अटल जगदीश भजन में सेवा तासु चारि फल पावै । कहूँ वीर वहिं कमम चरण बिनु भृंगी ज्यों दसहूँ दिसि धावै ।—सूर (शब्द॰) ।
७. प्रतिफल । बदला । प्रतिकार । उ॰— एक बार जो मन देइ सेवा । सेवहि फल प्रसन्न होइ देवा ।—जायसी (शब्द॰) ।
८. बाण, भाले, छुरी, कटारी, तलवार आदि का वह तेज अगला भाग जो लोहे का बना होता है और जिससे आघात किया जाता है । जैसे, तीर की गाँसी, भाले की अनी, इत्यादि, सब फल कहलाती है ।
९. हल की फाल ।
१०. फलक ।
११. ढाल ।
१२. उद्देश्य की सिद्धि । उ॰— मति रामहिं सों गति रामहिं सो रति राम सों रामहिं को बलु है । सबकी न कहै तुलसी के मते इतनो जगजीवन को फलु है ।—तुलसी (शब्द॰) ।
१३. पासे पर की बिंदी या चिह्न ।
१४. न्याय शास्त्र के अनुसार वह अर्थ जो प्रवृत्ति और दोष से उत्पन्न होता है । इसे भी गौतम जी ने अपने प्रमेय के अंतर्गत लिया है ।
१५. गणित की किसी क्रिया का परिणाम । जैसे योगफल, गुणन- फल इत्यादि ।
१६. त्रैराशिक की तीसरी राशि वा निष्पत्ति में प्रथम निष्पत्ति का द्वितीय पद ।
१७. क्षेत्रफल ।
१८. फलित ज्योतिष में ग्रहों के योग का परिणाम जो सुख दुःख आदि के रूप में होता है ।
१९. मूल का ब्याज वा वृद्धि । सूद ।
२०. मूनाफा । लाभ (को॰) ।
२१. हानि । नुकसान । (को॰) ।
२२. आर्तव । रज (को॰) ।
२४. त्रिफला (को॰) ।
२५. प्रयोजन ।
२६. जायफल ।
२७. कंकोल ।
२८. कोरैया का पेड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फल n. (ifc. f(आ or ई). ) fruit (esp. of trees), RV. &c. &c.
the kernel or seed of a fruit, Amar.
a nutmeg, Suśr.
the 3 myrobalans (= त्रि-फला, q.v.), L.
the menstrual discharge, L. (cf. पुष्प)
fruit (met.), consequence, effect, result, retribution (good or bad), gain or loss, reward or punishment, advantage or disadvantage, KātyŚr.; MBh.; Kāv. &c.
benefit, enjoyment, Pañcat. ii, 70
compensation, Yājñ. ii, 161
(in rhet.) the issue or end of an action, Daś.; Sāh.
(in math.) the result of a calculation, product or quotient &c., Sūryas.
corrective equation, ib.; Gol.
area or superficial contents of a figure, Āryabh.
interest on capital, ib.
the third term in a rule of three sum, ib., Sch.
a gift, donation, L.; a gaming board, MBh.
फल [cf. Goth. sþilda; Icel. sþjald]
a blade (of a sword or knife), MBh.; R.; Kum.
the point of an arrow, Kauś.
a shield, L.
a ploughshare (= फाल), L.
a point or spot on a die, MBh. iv, 24
फल m. Wrightia Antidysenterica, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (716,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फलं [फल्-अच्] 1 Fruit (fig. also) as of a tree; उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलं Ś. 7. 30; R. 4. 33; 1. 49. --2 Crop, produce; कृषिफलं Me. 16. --3 A result, fruit, consequence, effect; अत्युत्कटैः पापपुण्यैरिहैव फलमश्नुते H. 1. 83; फलेन ज्ञास्यसि Pt. 1; न नवः प्रभुराफलोदयात् स्थिरकर्मा विरराम कर्मणः R. 8. 22; 1. 33. --4 (Hence) Reward, recompense, meed, retribution (good or bad); फलमस्योपहासस्य सद्यः प्राप्स्यसि पश्य मां R. 12. 37. --5 A deed, an act (opp. words); ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कंठेन निजोपयोगितां N. 2. 48 ‘good men prove their usefulness by deeds, not by words’. --6 Aim, object, purpose; परेंगितज्ञानफला हि बुद्धयः Pt. 1. 43; किमपेक्ष्य फलं Ki. 2. 21 ‘with what object in view’; Me. 54. --7 Use, good, profit, advantage; जगता वा विफलेन किं फलं Bv. 2. 61. --8 Profit or interest on capital. --9 Progeny, offspring; R. 14. 39. --10 A kernel (of a fruit). --11 A tablet [] or board (शारिफल). --12 A blade (of a sword). --13 The point or head of an arrow, dart &c.; barb; Mu. 7. 10. --14 A shield. --15 A testicle. --16 A gift. --17 The result of a calculation (in Math.). --18 Product or quotient. --19 Menstrual discharge. --20 Nutmeg. --21 A ploughshare. --22 Loss, disadvantage. --23 The second term in a rule-of-three sum. --24 Correlative equation. --25 The area of a figure. --26 The three myrobalans (त्रिफला). --27 A point on a die. --Comp. --अदनः = फलाशन q. v. --अनुबंधः succession or sequence of fruits or results. --अनुमेय a. to be inferred from the results or consequences; फलानुमेयाः प्रारंभाः संस्काराः प्राक्तना इव R. 1. 20. --अनुसरणं {1} rate of profits. {2} following or reaping consequences. --अंतः a bamboo. --अन्वेषिन् a. seeking for reward or recompense (of actions). --अपेक्षा expectation of the fruits or consequences (of acts), regard to results. --अपेत a. useless, unfertile, unproductive. --अम्लः a kind of sorrel. --(म्लं) tamarind. --अशनः a parrot. --अस्थि n. a cocoa-nut. --आकांक्षा expectation of (good) results; see फलापेक्षा. --आगमः {1} production of fruits, load of fruits; भवंति नम्रास्तरवः फलागमैः Ś. 5. 12. {2} the fruit season, autumn. --आढ्य a. full of or abounding in fruits. --(ढ्या) a kind of plantain. --आरामः a fruit-garden, orchard. --आसक्त a. {1} fond of fruits. {2} attached to fruits, fond of getting fruit (of actions done). --आहारः feeding or living on fruits, fruit-meal. --उच्चयः a collection of fruits. --उत्तमा {1} a kind of grapes (having no stones). {2} = त्रिफला. --उत्पत्तिः f. {1} production of fruit. {2} profit, gain. --(त्तिः) the mango tree (sometimes written फलोत्पति in this sense). --उदयः {1} appearance of fruit, production of results or consequences, attainment of success or desired object; आफलोदयकर्मणां R. 1. 5; 8. 22. {2} profit, gain. {3} retribution, punishment. {4} happiness, joy. {5} heaven. --उद्गमः appearance of fruits; Ś. 5. 12 (v. l.). --उद्देशः regard to results; see फलापेक्षा. --उपजीविन् a. living by cultivating or selling fruits. --उपेत [] a. yielding fruit, fruitful, fertile. --कामना desire of fruits or consequences. --कालः fruit-season. --केसरः the cocoanut tree. --कोशः --षः, --कोशकः the scrotum (covering of the testicles). --खंडनं frustration of fruits or results, disappointment. --ग्रहः deriving benefit or advantage. --ग्रहि, ग्राहिन् a. (also फलेग्रहि and फलेग्राहिन्) fruitful, yielding or bearing fruit in season; श्लाध्यतां कुलमुपैति पैतृकं स्यान्मनोरथतरुः फलेग्रहिः Kīr. K. 3. 60; Māl. 9. 39. (--m.) a fruit-tree. --ग्रहिष्णु a. fruitful. --छदनं a house built of wooden boards. --त्रयं, --त्रिकं the three myrobalans (त्रिफला). --द, --दातृ, --प्रद a. {1} productive, fruitful, bearing fruit; Ms. 11. 143. {2} bringing in gain or profit. {3} giving a reward, rewarding. --(दः) a tree. --निर्वृत्ति f. final consequence or reward. --निवृत्तिः f. cessation of consequences. --निष्पत्तिः f. production of fruit. --परिणतिः f. --परिणामः, --पाकः (फलेपाकः also) {1} the ripening of fruit. {2} the fulness of consequences. --पाकांता, --पाकावसाना an annual plant. --पातनं knocking down or gathering fruit. --पादपः a fruit-tree. --पूरः, --पूरकः the common citron tree. --प्रदानं {1} the giving of fruits. {2} a ceremony at weddings. --प्राप्तिः f. attainment of the desired fruit or object. --प्रिया the Priyaṅgu plant. --वंध्यः a tree barren of fruit. --बंधिन् a. forming or developing fruit. --भागः a share in any product or profit. --भागिन् --भाज् a. partaking of a reward or profit. --भूमिः f. a place where one receives the reward or recompense of his deeds (i. e. heaven or hell). --भृत् a. bearing fruit, fruitful. --भोगः {1} enjoyment of consequences. {2} usufruct. --मत्स्या the aloe plant. --योगः {1} the attainment of fruit or the desired object, Mu. 7. 10. {2} wages, remuneration. --राजन् m. a water-melon. --वर्तुलं a watermelon. --विक्रयिन् a. a fruit-seller. --वृक्षः a fruit-tree. --वृक्षकः the bread-fruit tree. --शाडवः the pomegranate tree. --शालिन् a. {1} bearing fruit, fruitful. {2} sharing in the consequences. --शैशिरः the Badara tree. --श्रेष्ठः the mango tree. --संस्थ [] a. bearing fruit. --संपद् f. {1} abundance of fruit. {2} success. --साधनं a means of effecting any desired object, realization of an object. --सिद्धिः f. {1} reaping fruit, attainment or realization of the desired object. {2} a prosperous result. --स्नेहः a walnut tree. --हारी an epithet of Kālī or Durgā. --हीन a. yielding no fruit or profit. --हेतु a. acting with a view to results.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0783-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फल भेदने म्बा० पर० सक सेट् । फलति अफालीत् पफाल फेलतुः आदित् आरम्भे भावे क्त वा इट् । फुल्तः फ- लितः । फुल्तम् फलितम् अन्यत्र फलितः इत्येव । ञीत् वर्त्तमाने क्त । फलितः ।
फल निष्पत्तौ भ्वा० पर० अक० सेट् । फलति अफालीत् । पफाल फेलतुः । क्त कलितः ।
फल गतौ भ्वा० पर० सक० सेट् । फलति अफालीत् । ज्वला० कर्त्तरि वा ण । फलः फालः । फलयति फालयति ।
फल न० फल--अच् । १ वृक्षादीनां शस्ये २ लाभे ३ फलके (ढाल) ४ कर्ये ५ उद्देश्ये ६ प्रयोजने अमरः ७ जातीफले ८ त्रिफ- लायां ९ कक्कोले मेदि० १० बाणाग्रे ११ आर्त्तवे शब्दर० १२ फाले हेम० १३ दाने धर० । १४ मुष्के च । १५ कुटजवृक्षे पु० शब्दर० । १६ धात्वर्थनिष्पाद्ये प्रधानोद्देशे प्रयोजने “स्वरितञित आत्मनेपदं कर्त्त्रभिप्राये क्रियाफले” पा० । “यस्यार्थस्य प्रसि- द्ध्यर्थमारभ्यन्ते पचादयः । तत् प्रधानं फलं तेषां न ला- भादि प्रयोजनम्” हरिः । तेन पाकादिजन्यं भोजनं या- गादिजन्यञ्च पुण्यमेव फलम् । न वेतनादिलाभरूपं फलं तेन सूदकस्य ऋत्विगादेर्वा न धात्वर्थजन्यफभागित्वम् । धात्वर्थजन्ये १७ संयोगादौ च “फलव्यापारयोर्घातुराश्रये तु तिङः स्मृताः । फले प्रधानं व्यापारस्तिङर्थस्तु विशेष- णम्” हरिः । धात्वर्थशब्दे दृश्यम् । गौतमोक्ते १८ प्रमे- यभेदे तल्लक्षणञ्च तत्रोक्तं यथा “आत्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःप्रवृत्तिदोषप्रेत्यभावफलदुः- खापवर्गास्तु प्रमेयम” गौ० सू० उद्दिश्य “प्रवृत्तिदोषजनितो- ऽर्थः फलम्” गौ० सू० । “सुखदुःखसंबेदनं फलम् सुखविपाकं कर्म दुःखविपाकञ्च तत् पुनर्देहेन्द्रियविषय- बुद्धिषु सतीषु भवतीति सह देहादिभिः फलमभिप्रेतम् तथा हि प्रवृत्तिदोषजनितोऽर्थः फलमेतत् सर्वं भवति तदेतत् फलमुपात्तमुपात्तं हेयं, त्यक्तं त्यक्तमुपादेयमिति नास्य हानोपादानयोर्निष्ठा, पर्य्यवसानं वाऽस्ति स खल्वयं फलस्य हानोपादानस्त्रोतसोद्व्यते लोक इति” वात्स्या० । “अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलम् । मवत्य- त्यागिनां प्रेत्य न तु सन्त्यासिनां क्वचित्” गीता । लवणादिसंयोगे फलस्यान्नसमत्वं यथा “तण्डूलोऽम्बग्नि- संयोगाछवणेन च पिष्टकम् । फलं त्रितयसंयोगादन्नं भवति तत्क्षणात्” रामार्चनचन्द्रिकाधृतवचनम् १९ निष्पन्ने त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4551,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "फल" आता है (47)
परीर फलव्युष्टि फल । नतीजा । परिणामशाकाहार अनाज अथवा, फल, फूल, पत्ते आदि का भोजन । मांसाहार का उलटानिंबपंचक नीब के पाँच अंग—पत्ती, फूल, फल, छाल और जड़सीठी फल, फूल पत्ते आदि का रस निकल जाने पर बचा हुआ निकम्मा अंश । वह वस्तु जि…खोंची वह थोड़ा अन्न, फल, तरकारी आदि जो दूकानदार मंडी या बाजार में छोटी छोटी …नतीजा परिणाम । फलबिपाकु पु संज्ञा पुं॰ परिणाभ । फल । दे॰ 'विपाक'सारजासव एक प्रकार का आसव जो धान, फल, फूल, मूल, सार, टहनी, पत्ते, छाल और चीनी इ…फर पु ‡ ^१ संज्ञा पुं॰शेष वह जो कुछ भाग निकल जाने पर रह गया हो । बची हुई वस्तु । वाकीसून प्रसव । जननउदयन अवंती देश का राजा वत्सराज जिसका वर्णन गुणाढ्य की 'बढ्ढकहा', क्षेमेंद्र…छुरी काटने या चीरने फाड़ने का छोटा हथियार जिसमें एक बेट में लोहे का लंबा धा…निमय वस्तुविनिमय । पदार्थोँ का अदल बदल । विशेष—गौतम धर्मसूत्र में लिखा है क…पूजा ईश्वर या किसी देवी देवता के प्रति श्रद्धा, संमान, विनय और समर्पण का भा…मंथर बाल का गुच्छावृंत स्तन का अगला भाग । कुचाग्र । चुचुकशंकु कोई नुकीली वस्तुशकुन किसी काम के समय दिखाई देनेवाले लक्षण जो उस काम के संबंद में शुभ या अशु…कार्य परिश्रमी । सेहवती । कर्मशीलप्रसव बच्चा जनने की क्रिया । जनन । प्रसूतिविपाक परिपक्व होना । पचन । पकनाअनुबंध बंधन । लगावप्रसून पुष्प । फूलव्यवाय तेज । प्रकाशपरिपक्व अच्छी तरह पका हुआ । पूर्ण पक्व । सम्यक् रीति से पक्व । खूब पका हुआ । ज…मलावह मनु के अनुसार पापों की एक कोटि । विशेष—इसमें कृमिकीटों और पक्षियों की …शस्यमंजरी गेहूँ, जौ आदि अनाज की बालीसविकार जिसमें विकार हो । विकार वा विकृति- युक्तफैज वृद्धि । लाभआखिर अंतिम । पीछे का । पिछा । यौ॰—आखिर जमाना । आखिर दममहुआ एक प्रकार का वृत्त जो भारतवर्ष के सभी भागों में होता है और पहाड़ों पर …समरा बदलाअंजाम समाप्ति । पुर्ति । अंत । आखीरआखिरत परलोकगोंदी मौलसिरी की तरह का एक पेड़ जिसके पत्ते मौसली के पत्तों से कुछ लंबे होते…फलहरी † ^१ संज्ञा स्त्री॰बधावा बधाईहुसूल लाभ । नफाखातिमा मृत्यु । मरणपरिनाम दे॰ 'प्रणाम'विजकोश कमलगट्टाहलाभला निबटारा । निर्णय । जैसे,—बहुत दिनों से यह पीछे लगा है, इसका भी कुछ हला…बनासपती जड़ी, बूटी, पत्र, पुष्प इत्यादि । पौधों, पेड़ों वा लताओं के पंचांग में…सन्निबध एक में बाँधना । जकड़नास्थावरविष एक प्रकार का विष । स्थावर पदार्थों में होनेवाला जहर । विशेष—यह विष सुश…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें