🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:38:05 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सत्य
satya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सत्य १ वि॰ [सं॰]
१. जो बात जैसी है, उसके संबंध में वैसा ही (कथन) । यथार्थ । ठीक । वास्तविक । सही । यथातथ्य । जैसे,— सत्य बात, सत्य वचन ।
२. असल ।
३. ईमानदार । निष्कपट । विश्वस्त (को॰) ।
४. सद्गुणी । सच्चरित्र ।
५. जो झूठा न हो । सच्चा (को॰) ।
सत्य २ क्रि॰ वि॰ सचमुच । ठीक ठीक ।
सत्य ३ संज्ञा पुं॰
१. वास्तविक बात । ठीक बात । यथार्थ तत्व । जैसे, —सत्य को कोई छिपा नहीं सकता । विशेष—बौद्ध धर्म में चार आर्य सत्य कहे गए हैं—दुःख सत्य (संसार दुःख रूप है यह सत्य बात), दुःख समुदय (दुःख के कारण), दुःखनिरोध (दुःख रोका जाता है) और मार्ग (निर्वाण का मार्ग) । बौद्ध दार्शनिक दो प्रकार का सत्य मानते हैं—संवृत्ति सत्य (जो बहुमत से माना गया हो) और परमार्थ सत्य (जो स्वतःसत्य हो) ।
२. उचित पक्ष । न्याय पक्ष । धर्म की बात । ईमान की बात । जैसे,—हम सत्य पर दृढ़ रहेंगे ।
३. पारमार्थिक सत्ता । वह वस्तु जो सदा ज्यों की त्यों रहे, जिसमें किसी प्रकार का विकार या परिवर्तन न हो (वेदांत) । जैसे,—ब्रह्म सत्य है और जगत् मिथ्या है ।
४. ऊपर के सात लोकों में से सबसे ऊपर का लोक जहाँ ब्रह्मा अवस्थान करते हैं ।
५. नवें कल्प का नाम ।
६. अश्वत्थ वृक्ष । पीपल का पेड़ ।
७. विष्णु का एक नाम ।
८. रामचंद्र का एक नाम ।
९. नांदीमुख श्राद्ध के अधिष्ठात ा देवता ।
१०. विश्वेदेवा में से एक ।
११. शपथ । कसम ।
१२. प्रतिज्ञा । कौल ।
१३. चार युगों में से पहला युग । कृतयुग ।
१४. एक दिव्यास्त्र ।
१५. ईमानदारी । निष्कपटता (को॰) ।
१६. भद्रता । सद्गुण । शुचिता (को॰) ।
१७. जल । पानी (को॰) ।
१८. विशुद्धता । खरापन (को॰) ।
१९. एक ऋषि ।
२०. सात व्याह्मतियों में से एक (को॰) ।
२१. ब्रह्म (को॰) ।
२२. मोक्ष (को॰) । यौ॰—सत्यकृत्=उचित कार्य को करनेवाला । सत्यग्रंथी=जिसकी ग्रंथि सत्य हो । सच्ची और ठीक गाँठ बांधनेवाला । सत्यध्न= सत्य की हत्या करनेवाला । शपथ या प्रतिज्ञा भंग करनेवाला । सत्यनिष्ठ=सचाई पर दृढ़ रहनेवाला । सत्यमेव=अत्निमुनि के एक पुत्र का नाम । सत्यपाल=एक ऋषि । सत्यपूत=सत्य द्वारा शुद्ध । सत्यप्रतिश्रुत=बात का धनी । सत्यप्रितष्ठान=जिसकी नींव सत्य पर आद्दृत हो । सत्यबंध=जो सत्य से बँधा हुआ हो । सत्यवादी । सत्यभारत=महाभारतकार व्यासदेव का एक नाम । सत्यभेदी=बादा तोड़नेवाला । सत्ययौवन । सत्यरत=(१) सत्यबादी । (२) व्यास । सत्यरथ=विदर्भ के एक राजा । सत्यरुप=(१) वास्तविक स्वरुप वाला । (२) विश्वास योग्य । सत्यवाहन=जो सत्य का वहन करनेवाला हो । सत्यविक्रम= सच्चा वीर । सत्यवृत्त=अच्छे आचरणवाला । सत्यवृति=सदा- चार । सत्यशपथ=(१) जिसकी प्रतिज्ञा पूरी होकर रहे । (२) जिसका शाप झुठा न हो । सत्यसंरक्षण=सत्य की रक्षा करना । वचन का पालन । सत्यसार=जो पूर्णत: सत्य ही । सत्यस्वप्न=जिसका सपना सच्चा हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्य mf(आ)n. true, real, actual, genuine, sincere, honest, truthful, faithful, pure, virtuous, good, successful, effectual, valid (सत्यं-√ कृ, ‘to make true, ratify, realise, fulfil’), RV. &c. &c.
सत्य m. the uppermost of the seven Lokas or worlds (the abode of Brahmā and heaven of truth; see लोक), L.
N. of the ninth Kalpa (q.v.), Pur.
the Aśvattha tree, L.
N. of Viṣṇu, L.
of Rāma-candra, L.
of a supernatural being, Gaut.; VarBṛS.; Hcat.
of a deity presiding over the Nāndī-mukha Śrāddha, L.
of one of the Viśve Devāḥ, Cat.
of a Vyāsa, Cat.
of a son of Havir-dhāna, BhP.
of a son of Vitatya, MBh.
of one of the 7 Ṛṣis in various Manvantaras, Hariv.; Pur.
(with आचार्य) N. of an astronomer (author of the Horā-śāstra), VarBṛS.
pl. N. of a class of gods in various Manvantaras, Hariv.; Pur.
सत्य (अम्), n. truth, reality (सत्येन, ‘truly’, ‘certainly’, ‘really’; कस्मात् सत्यात्, ‘for what reason, how is it that?’ तेन सत्येन, ‘for that reason, so truly’; यथा-तेन [or एवं] सत्येन, ‘as-so truly’; with Buddhists truth is of two kinds, viz. संवृति- and परमार्थ-सत्यम्, ‘truth by general consent’ and ‘self-evident truth’, Dharmas. 95; for the four fundamental truths of Buddhists See MWB. 43; 56), RV. &c. &c.
speaking the truth, sincerity, veracity, KenUp.; Mn.; R. &c.
a solemn asseveration, vow, promise, oath (सत्यं चिकीर्षमाण, ‘wishing to fulfil one's promise or keep one's word’), AV. &c. &c.
demonstrated conclusion, dogma, W.
the quality of goodness or purity or knowledge, MW.
the first of the four Yugas or ages (= 1. -कृत, q.v.), L.
a partic. mythical weapon, R.
the uppermost of the 7 Lokas (see under m.), Vedāntas.; BhP.
one of the 7 Vyāhṛtis, L.
partic. Satya-formula, ĀśvŚr.
= उदक, water, Naigh. i, 12
(also with प्रजापतेः) N. of Sāmans, ĀrṣBr.; ŚrS.
सत्य &c. See p. 1135, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्य a. [सते हितं यत्] 1 True, real, genuine; as in सत्यव्रत, सत्यसंध. --2 Honest, sincere, truthful, faithful. --3 Fulfilled, realized. --4 Virtuous, upright. --त्यः 1 The abode of Brahman and of truth, the uppermost of the seven worlds or lokas above the earth; see लोक. --2 The Aśvattha tree. --3 N. of Rāma. --4 Of Viṣṇu. --5 The deity presiding over नांदीमुखश्राद्ध q. v. --त्यं 1 Truth; मौनात्सत्यं विशिष्यते Ms. 2. 83; सत्यं ब्रू ‘to speak the truth’, --2 Sincerity. --3 Goodness, virtue, purity. --4 An oath, a promise, solemn asseveration; सत्याद्गुरुमलोपयन् R. 12. 9: Ms. 8. 113. --5 A truism, demonstrated truth or dogma. --6 The first of the four Yugas or ages of the world, the golden age, the age of truth and purity. --7 Water. --8 The Supreme Spirit. --त्यं ind. Truly, really, indeed, verily, forsooth; सत्यं शपामि ते पादपंकजस्पर्शेन K.; Ku. 6. 19. --Comp. --अग्निः N. of the sage Agastya. --अनुरक्त a. devoted to truth, honest, upright, true. --अनृत a. {1} true and false; सत्यानृता च परुषा H. 2. 183. {2} apparently true, but really false. --(तं-ते) {1} truth and falsehood {2} practice of truth and falsehood; i. e. trade, commerce; Ms. 4. 4 and {6} --अभिसंध a. true to one's promise, sincere. --आत्मन् true. (--m.) a virtuous or upright man. --उत्कर्षः {1} pre-eminence in truth. {2} true excellence. [] --उद्य a. speaking the truth. --उपयाचन a. fulfilling a request. --कामः a lover of truth. --तपस् m. N. of a sage. --दर्शिन् a. truth-seeing, fore-seeing truth. --धन a. rich in truth, exceedingly truthful. --धृति a. strictly truthful. --पुरं the world of Viṣṇu. --पूत a. purified by truth (as words); सत्यपूतां वदेद्वाणीं Ms. 6. 46. --प्रतिज्ञ a. true to one's promise. --प्रतिष्ठान, --मूल a. grounded in truth. --फलः the Bilva tree. --भामा N. of the daughter of Satrājit and the favourite wife of Kṛṣṇa; (it was for her that Kṛṣṇa fought with Indra and brought the Pārijāta tree from the Nandana garden and planted it in her garden). --भारतः N. of Vyāsa. --युगं the golden age; see सत्यं (6) above. --यौवनः a Vidyādhara. --रत a. devoted to truth, honest, sincere. --(तः) N. of Vyāsa. --वचस् a. truthful, veracious. (--m.) {1} a saint, Ṛṣi. {2} a seer. (--n.) truth, veracity. --वद्य a. veracious. --(द्यं) truth, veracity. --वाच् a. truthful, veracious, candid. (--m.) {1} a saint, seer. {2} a crow. (--f.) --वाक्यं truth-speaking, veracity. --वादिन् a. {1} truth-speaking. {2} sincere, outspoken, candid. --व्रत, --संगर, --संध a. {1} true or faithful to an agreement, promise or word, adhering to truth, veracious. {2} honest, sincere. --श्रवसी Ved. an epithet of Uṣas. --श्रावणं taking a solemn oath. --संकाश a. specious, plausible. --संगरः N. of Kubera. --संधः {1} an epithet of Rāma. {2} of Bharata. {3} of king Janamejaya. --(धा) an epithet of Draupadī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1084-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्य न० सत हित यत् । १ सत्ययुगे २ शपथे ३ याथार्थ्येच ४ तद्वति त्रि० मदि० । “ययार्थकथनं यच्च सर्वलोकसुख- प्रदम् । तत् सत्यमिति विज्ञेयमसत्यं तद्विपर्य्ययः” पद्मपु० सर्वलोकसुखप्रदमिति न लक्षणघटक सत्यस्याप्यप्रियत्वे कथननिषेधात् अतएव मनुनोक्तं “सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्” । ५ अश्वत्थवृक्षे ६ नान्दी- मुखश्राद्धीयदेवभेदे च पु० “इष्टिश्राद्धे क्रतुर्दक्षः सत्यो ना- न्दीमुखे वसुः” श्रा० त० धृतवचनम् । ७ सिद्धान्ते शब्दर० । शफथरूपसव्यापालने दाषो यथा कृत्वा शफथरूपं यः सत्यं हन्ति न पालयन् । स कृतघ्नः कालसूत्रे वसेदेव चतुर्युगम् । सप्तजन्मसु काकश्च सप्तजन्मसु पेचकः । ततः शूद्रा महाव्याधिः सप्तजन्मखतः शुचिः” ब्रह्मवै० प्र० ३८ अ० । ८ परमात्मनि “सत्यं ज्ञानमानन्दं व्रह्मेति” श्रुतिः । ९ श्रीरामे पु० शब्दर० । १० विष्णो “औत्तमेऽप्य- न्तरे विष्णुः सत्यः सहस्वधोत्तरैः । सत्यायामभवत् सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः” कूर्सपु० ४८ अ० । ११ तन्मातरि स्त्री । १२ तपोलोकादूर्द्ध्वस्थे लोके सत्यलोकशब्दे दृश्यम् । सन्ति पृथिव्यप्तेजांसि च त्यौ वाय्वाकाशौ च समा० द्व० नि० ड समा० द्वितकारः । १३ भूतपञ्चके “सञ्च त्यच्च भूत- पञ्चकं तं सत्त्यमित्याचक्षते” श्रुतिः । सत्यत्वञ्च त्रिकाला- वाध्यत्वमिति वेदान्तिनः यथार्थज्ञानविषयत्वं सत्यत्वमिति नैयायिकाः । सन्धिसन्ध्यशाभ्यां सहितसत्ययुगमानं दैवमानेन १२०० वर्षाः मानुष्यमानेन १७२८०० वर्षाः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5207,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्यं, क्ली, (सते हितम् । सत् + यत् ।) कृतयुगम् । शपथः । यथार्थम् । (यथा, रघुः । १२ । ७५ । “कामं जीवति मे नाथ इति सा विजहौ शुचम् । प्राङ्मत्वा सत्यमस्यान्तं जीवितास्मीति लज्जिता ॥”) तद्वति, त्रि । इति मेदिनी ॥ (यथा, याज्ञ- वल्क्ये । ३ । १४९ । “महाभूतानि सत्यानि यथात्मापि तथैव हि ॥”) सिद्धान्तः । इति शब्दरत्नावली ॥ * ॥ यथार्थस्य पर्य्यायः । तथ्यम् २ ऋतम् ३ सम्यक् ४ । इत्य- मरः ॥ अवितथम् ५ भूतम् ६ । इति जटा- धरः ॥ तल्लक्षणम् । यथा, -- “यथार्थकथनं यश्च सर्व्वलोकसुखप्रदम् । तत् सत्यमिति विज्ञेयमसत्यं तद्विपर्य्ययम् ॥” इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥ * ॥ तदाकारा यथा, -- “सत्यञ्च समता चैव दमश्चैव न संशयः । अमात्सर्य्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षानसूयता ॥ त्यागो ध्यानमथार्य्यत्वं धृतिश्च सततं दया । अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश ॥” इति महाभारते राजधर्म्मः ॥ * ॥ तस्यापालने दोषो यथा, -- “कृत्वा शपथरूपञ्च सत्यं हन्ति न पालयेत् । स कृतघ्नः कालसूत्रे वसेद्देवचतुर्युगम् ॥ सप्तजन्मसु काकञ्च सप्तजन्मसु पेचकः । ततः शूद्रो महाव्याधी जन्मसप्त ततः शुचिः ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ४८ अध्यायः ॥ * ॥ अपि च । “सत्येन लोकं जयति सत्यन्तु परमं तपः । यथाभूतप्रसादन्तु सत्यमाहुर्म्मनीषिणः ॥” इति कौर्म्मेउपविभागे १४ अध्यायः ॥ * ॥ तस्य प्रशंसा यथा, -- “सत्यमायास्यति हरिः सत्यं निष्कपटं वद । वद तत् स्वभयं त्यक्त्वा सत्यं ब्रूहि सुसंसदि ॥ वरं कूपशताद्वापी वरं वापीशतात् क्रतुः । वरं क्रतुशतात् पुत्त्रः सत्यं पुत्त्रशतात् किल ॥ नहि सत्यात् परो धर्म्मो नानृतात् पातकं परम [] नहि मातुः परो बन्धुर्न गुरुर्मन्त्रदात् परः ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते जन्मखण्डे ९५ अध्यायः ॥ * ॥ अपि च । “तस्मात् सत्यं परं ब्रह्म सत्यमेव परं तपः । सत्यमेव परो यज्ञः सत्यमेव परं श्रुतम् ॥ सत्यं वेदेषु जागर्त्ति सत्यश्च परमं पदम् । कीर्त्तिर्यशश्च पुण्यश्च पितृदेवर्षिपूजनम् ॥ आद्यो विधिश्च विद्या च सर्व्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्यं यज्ञस्तथा वेदा मन्त्रा देवाः सरस्वती ॥ व्रतचर्य्या तथा सत्यं ओङ्कारः सत्यमेव च । सत्येन वायुरभ्येति सत्येन तपते रविः ॥ सत्येनाग्निर्दहेन्नित्यं स्वर्गं सत्येन गच्छति । सत्येन चापः क्षिपति पर्जन्यो धरणीतले ॥ परेण सर्व्वदेवानां सर्व्वतीर्थावगाहनम् । सत्यस्य वचनाल्लोके सर्व्वमाप्नोत्यसंशयम् ॥ अश्वमेधसहस्रञ्च सत्यञ्च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ सत्येन देवाः प्रीयन्ते पितर ऋषयस्तथा । मनुष्याः सिद्धगन्धर्व्वाः सत्यात् सिद्धिमितो गताः ॥ अगाधे विपुले शुद्धे सत्यतीर्थे शुचिह्नदे । स्नातव्यं मनसा युक्तैः स्नानं तत् परमं स्मृतम् ॥ आत्मार्थे वा परार्थे वा पुत्त्रार्थे वापि मानवाः । अनृतं ये न भाषन्ते ते बुधाः स्वर्गगामिनः ॥ तस्मात् सत्यकृतं पञ्च तदनन्तफलं भवेत् ॥” इति वह्निपुराणे दानावस्थानिर्णयनामाध्यायः ॥ अपि च । “तडागशतदानेन यत् पुण्यं लभते नरः । ततोऽधिकञ्च लभते वापीदानेन निश्चितम् ॥ दशवापीप्रदानेन यत् फलं लभते नरः । ततोऽधिकञ्च लभते पुण्यं कन्याप्रदानतः ॥ दशकन्याप्रदानेन यत् फलं लभते नरः । ततोऽधिकञ्च लभते यज्ञ केन नराधिपः ॥ शतयज्ञेन लभते यत् पुण्यं पुण्यकृज्जनः । ततोऽधिकञ्च लभते पुत्त्रास्यदर्शनेन च ॥ दर्शने शतपुत्त्राणां यत् पुण्यं लभते नरः । तत् पुण्यं लभते नूनं पुण्यवान् सत्यपालनात् ॥ नहि सत्यात् परो धर्म्मो नानृतात् पातकं नरः । नहि गङ्गास्रमं तीर्थं न देवः केशवात् परः ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्तपुराणम् ॥ * ॥ अन्यच्च । “सत्यमूलं जगत् सर्व्वं सर्व्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सिद्धं लभन्ते सत्येन ऋषयो वेदपारगाः ॥ सत्येन दीयते कन्
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सत्य" आता है (40)
तथ्य सत्य । सचाई । यथार्थताअवितथ सत्य । अमिथ्यावास्तव प्रकृत । यथार्थ । सत्य । यौ॰—वास्तव में = सचमुच । सत्यतः । असल में । द…वास्तविक परमार्थ । सत्य । प्राकृतअद्रोघ सत्यअव्यलीक झुठ नहीं । सत्यअपानृत झूठ से रहित । सत्यमानसव्रत अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य आदि का पालन या व्रतसच जो यथार्थ हो । सत्य । वास्तविक । ठीक । दे॰ 'सत्य'महायुग सत्य, ञेता, द्वापर और कलि इन चारों युगों का समूह जो देवताओं का एक युग …सूनृता सत्य और प्रिय भाषणप्राचीनावीती जो प्राचीनावीत यज्ञोपवीत धारण किए हो । सत्यफूर सत्य । सचअमनृत जो अनृत या असत्य न हो । सत्यतहकीक सत्य । यथार्थतासिदिक सच्चा । सत्यहकीकी असली । ठीक । सच्चा । सत्यपरमक्खर पु संज्ञा पुं॰ ओंकार । ब्रह्म । सत्यऋत उंछवृत्तितथा अन्य॰भूत वे भूल द्रव्य जो सृष्टि के मुख्य उपकरण है और जिनकी सहायता से सारी सृष्…भव्य जो देखने में भारी और सुंदर जान पड़े । शानदारअकल्य अस्वस्थ । रुग्णतीर्थ वह पवित्र वा पुण्य स्थान जहाँ धर्म- भाव से लोग यात्रा, पूजा या स्नान आ…वस्तु वह जिसका अस्तित्व हो । वह जिसकी सत्ता हो । वह जो सचमुच हो । जैसे,—डर क…विश्व चौदहों भुवनों का समूह । समस्त ब्रह्मांड । विशेष दे॰ 'ब्रह्मांड'अर्थ्य माँगने योग्यसमीचीन यथार्थ । ठीकअव्याहत अप्रतिरुद्ध । बेरोकविशुद्ध जो बिलकुल शुद्ध हो । जिसमें किसी प्रकार की मिलावट आदि न होप्रामाणिक जो प्रत्यक्ष आदि प्रमाणों द्वारा सिद्ध होअक्षिभू प्रत्यक्ष । दृश्य । प्रगटविश्वेदेव अग्निसत्त किसी पदार्थ का सार भाग । असली जुज । रस । जैसे,—गेहूँ का सत्त, मुलेठी क…तथागुण वैसा हि गुणसात्विक सत्वगुण से संबंध रखनेवाला । सतोगुणीहक † ^१ संज्ञा पुं॰ वह धक्का जो सहसा चकपका उठने या घबरा उठने से हृदय में …इत्थंभुत इस प्रकार का । ऐसासाधुधर्म जैनों के अनुसार साधुओं का धर्म । यतियों का धर्म । विशेष—यह दस प्रकार क…यथावस्थित जैसा था, वैसा ही
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें